PM મોદી સાથે J&Kના નેતાઓની કાલે બેઠક, આ છે ખુલ્લા મનથી વાતચીત કરવાની કોશિશ, મોટા નિર્ણયોની અટકળો પાયાવિહોણી

PM મોદી સાથે J&Kના નેતાઓની કાલે બેઠક, આ છે ખુલ્લા મનથી વાતચીત કરવાની કોશિશ, મોટા નિર્ણયોની અટકળો પાયાવિહોણી
ફાઈલ તસવીર

પીએમ નરેન્દ્ર મોદી ગુરુવારે જમ્મુ-કાશ્મીર ઉપર મોટી બેઠક કરી રહ્યા છે. જેમાં ગૃહમંત્રી અમિત શાહમાં પણ હાજર રહેશે. આ મીટિંગમાં રાજ્યના 14 દળોના નેતા ભાગ લેશે પૂર્વ સીએમ ફારુક અબ્દુલ્લાહ આ બેઠકમાં હાજર રહેશે.

  • Share this:
જમ્મુ-કાશ્મીરની (Jammu-Kashmir) દરેક પ્રમુખ પાર્ટીઓના નેતાઓની (Party Leaders) સાથે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી (Prime Minister Narendra Modi) ઓગસ્ટ 2019માં થયેલી આર્ટિકલ 370ની (Article 370) સમાપ્તી બાદ પહેલીવાર બેઠક મળવા જઈ રહી છે. જોકે, આ પહેલા કેટલાક લોકો જાણીજોઈને એવો માહોલ બનાવવા લાગ્યા છે કે આ બેઠક દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદી જમ્મુ કાશ્મીરને એકવાર ફરીથી પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવાની ઘોષણા કરી દે અથવા ફરીથી આર્ટિકલ 370ને લાગુ કરવાની માંગ કાશ્મીર સાથે જોડાયેલા દળ તેમની સામે કરશે. પ્રશ્ન એ છે કે જે કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશમાં (Union Territory) છેલ્લા બે વર્ષોમાં વિકાસની લહેર તેજી આવી છે. જ્યાં સ્થિતિને ફરીથી બગાડવા માટે આ પ્રકારની માંગ અને અટકળોને જાણી જોઈને કેમ ઉઠાવવામાં આવી રહી છે. ક્યાંક આ જમ્મુ કાશ્મીરને ફરીથી અસ્થિર કરવાનું ષડયંત્ર તો નથીને.

બેઠક પહેલા અટકળોની બજાર ગરમ


વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ ઉપર જમ્મુ-કાશ્મીરના બધા પ્રમુખ દળોના નેતા ગુરુવારે વડાપ્રધાન આવાસ ઉપર હાજર રહેનારા છે. જેમાં નેશનલ કોંફ્રેંસના નેતા અને પૂર્વ સીએમ ફારુખ અબ્દુલ્લા પણ હશે. જે જમ્મુ-કાશ્મીરના સ્પેશિયલ સ્ટેટસ આપનારા આર્ટિકલ 370ને ફરીથી લાગુ કરવા માટે ભારતના દુશ્મન ચીનની પણ મદદ લેવા માટે હુંકારો ભરી રહ્યા હતા. આમ તો મહેબૂબા મુફ્તી પણ હશે જેમણે એ કહ્યું હતું કે આર્ટિકલ 370ને સમાપ્ત કરવા પર કાશ્મીર ભારતની સાથે નહીં રહી શકે અને ત્યાં આગ લાગી જશે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં શાંતિની વચ્ચે દિલ્હીમાં થવા જઈ રહી છે વાતચીત
પરંતુ છેલ્લા બે વર્ષમાં આવું કંઈ જ થયું નથી. દશકો સુધી જમ્મુ-કાશ્મીરની રાજનીતિક આગેવાની કરતા રહેનાર આ નેતાઓની ધમકીઓ જેમનાતેમ રહી ગઈ છે. જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકોએ આર્ટિકલ 370ની સમાપ્તિનો સ્વીકાર કરી લીધો અને પૂર્ણ રાજ્યની જગ્યાએ કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશન બનવા પર પણ પોતાના માટે કોઈ અસુવિધા મહેસૂસ ન કરી. જોકે, ઉંધુ એ થયું કે કોરોના મહામારી દરમિયાન બંને જમ્મુ-કાશ્મીરના પ્રશાસન લેફ્ટનેન્ટ ગર્વનર મનોજ સિન્હાની આગેવાનીમાં જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકોને દરેક પ્રકારની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવતા રહ્યા અને લોકોનો જીવ બચાવવા માટે સફળ રહ્યા.

ત્રણ વર્ષ પહેલા બર્ખાસ્ત થઈ હતી મહેબૂબા મુફ્તીની સરકાર
મહેબૂબા મુફ્તીની પુરા ત્રણ વર્ષ બાદ પીએમ મોદી સાથે રૂબરૂ મુલાકાત થશે. આ પહેલા, જ્યારે તેઓ મળ્યા હતા ત્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી તરીકે હતા, જેને કલમ 370 હેઠળ વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો હતો. ત્રણ વર્ષ પહેલાં, જૂન મહિનામાં જ, મહેબૂબાની સરકારને બર્ખાસ્ત કરવામાં આવી હતી અને પ્રથમ છ મહિના માટે ત્યાં રાજ્યપાલ શાસન લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ બંધારણીય પ્રક્રિયા દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ શાસન, જે જમ્મુ-કાશ્મીર સંપૂર્ણ રાજ્ય બન્યું ત્યારે સમાપ્ત થયું હતું અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ફેરવાઈ ગયું. પોતાની સરકારની બર્ખાસ્તના સમયે મહેબૂબા મુફ્તીએ ભાજપ સાથે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સરકાર ચલાવી રહી હતી, તે જ ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળની કેન્દ્ર સરકારે કલમ 370 નાબૂદ કરવાનો કડક નિર્ણય લીધો હતો, જેના કારણે ભારતીય બંધારણ જ્યારથી લાગુ થયું ત્યારથી જમ્મ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો મળ્યો હતો.

આ પણ વાંચોઃ-Opinion: જ્યારે મુસીબતના સમયમાં મોદી બને છે સંકટમોચક, દુ:ખના સમયમાં આપે છે સાથ

મોદીએ ત્રણ વર્ષ પહેલા જમ્મુ-કાશ્મીરનો રોડમેપ તૈયાર કર્યો હતો
જૂન 2018 સુધીમાં પીએમ મોદી સમજી ગયા હતા કે, મહેબૂબા મુફ્તીની રોજની ધમકીઓ અને બ્લેકમેઇલિંગથી જમ્મુ-કાશ્મીરનો ચહેરો બદલી શકાય તેમ નથી, જ્યાં તેમણે પરિસ્થિતિને ઠીક કરવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં નેતૃત્વના નામે, ત્યાંના તમામ રાજકીય પક્ષોએ ફક્ત લાંબા સમયથી પોતાનો સ્વાર્થ સાધવાનું જ કામ કર્યું હતું, નેતાઓએ તેમના ખિસ્સા ભરી દીધા હતા, ભ્રષ્ટાચારને નવી ઊંચાઈએ લઈ ગયા હતા અને રાજ્યમાં અસ્થિરતાનું વાતાવરણ બનાવ્યું હતું, જેના કારણે રાજ્ય વિકાસ તરફ આગળ વધી શક્યું નહી. આવી સ્થિતિમાં મોદીએ મહેબૂબા મુફ્તીની સરકારને બરખાસ્ત કરવાનું અને ત્યાં રાજ્યપાલ દ્વારા પોતે જ મામલો હાથમાં લેવાનું નક્કી કર્યું હતું.

આ પણ વાંચોઃ-યૂપીમાં નેતૃત્વ પરિવર્તનની વાત પૂરી રીતે નિરર્થક, બીજેપીના શીર્ષ નેતૃત્વને છે યોગી પર પૂરો વિશ્વાસ!

કલમ 370ની સમાપ્તીથી લગભગ 22 મહિના પછી વાતચીત થઈ રહી
ત્યારબાદ, આગામી ત્રણ વર્ષના ઘટનાક્રમ જમ્મુ-કાશ્મીરની રાજનીતિના હિસાબથી ઘણા ઝડપી રહ્યા છે. પહેલા રાજ્યપાલ અને પછી રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગવાના એક વર્ષ બાદ આર્ટિકલ 370ની સમાપ્તી સંબંધી બિલને સંસદમાં પાસ કરવામાં આવ્યું અને આખરે 6 ઓગસ્ટ 2019ની રાષ્ટ્રપતિની સૂચના સાથે જ સાથે, એક તરફ જ્યાં લદ્દાખને જમ્મુ-કાશ્મીરથી વહાવટી રીતે અલગ કરવામાં આવ્યું, તો, ખુદ જમ્મુ અને કાશ્મીરને પૂર્ણ રાજ્યની જગ્યાએ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ફેરવવામાં આવ્યું.

વિકાસ પ્રક્રિયા ઝડપી થઈ
જમ્મુ-કાશ્મીરની પરિસ્થિતિમાં આ મોટા બંધારણીય પરિવર્તનની સાથે જ, જમ્મુ-કાશ્મીરમાં વિકાસ માટેના રોડમેપ પર પણ મોદી સરકારે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તત્કાલીન રાજ્યપાલ સત્ય પાલ મલ્લિકની જગ્યાએ, મોદીએ તેમના વિશ્વાસપાત્ર અધિકારી ગિરીશ્ચંદ્ર મુર્મુને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે જમ્મુ-કાશ્મીરના નવા લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર તરીકે મોકલ્યા. ભ્રષ્ટાચારના કેસોની તપાસની સાથે, મુર્મુએ કેન્દ્રના નવા કાશ્મીરના વિઝનને અમલમાં મૂકવાનું કામ શરૂ કર્યું.

આ પણ વાંચોઃ-‘કમ્યુનલ’નહીં લક્ષદ્વીપ માટે ‘ડેવલપમેન્ટ’એજન્ડા છે મોદી સરકારનો, પ્રશાસક પ્રફુલ પટેલનો દાવો!

પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવાનું આશ્વાસન સંસદમાં આપી ચૂકી છે મોદી સરકાર
જોકે જ્યારે વિકાસની સાથે રાજ્યમાં રાજનીતિક પ્રક્રિયાને પણ આગળ વધારવાની યોજના પર કામ શરૂ થયું તો પીએમ મોદીએ મુર્મૂને સીએજી તરીકે દિલ્હી બોલાવ્યા અને ઓગસ્ટ 2020માં મનોજ સિન્હાને જમ્મુ કાશ્મીરના નવા એલજી બનાવીને શ્રીનગર મોકલ્યા. જે મનોજ સિન્હા પાસે સક્રિય રાજનીતિનો ચાર દશકથી પણ લાંબો અનુભવ અને કેન્દ્ર સરકામાં મંત્રી રહેવાના કારણે પ્રશાસનિક મામલાની પણ સારી સમજણ હતી. જ્યારે આર્ટિકલ 370ની સમાપ્તિ કરવામાં આવી રહી હતી અને જમ્મુ કાશ્મીરને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ બનાવવાના બિલ પર સંસદમાં ચર્ચા થઇ રહી હતી તે જ સમયે મોદી સરકારે સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે જમ્મુ કાશ્મીરની સ્થિતિ જેવી સંતોષજનક સ્તર સુધી સુધરી જશે તેને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવામાં મોડું કરવામાં આવશે નહીં.

આ પણ વાંચોઃ-વર્ષના અંત સુધી દેશની બધી વયસ્ક વસ્તીને કોરોનાની વેક્સીન લગાવી દેશે મોદી સરકાર!

જમ્મુ કાશ્મીરમાં ડેમોક્રેટિક પ્રોસેસ વધી છે આગળ
પીએમ મોદીના આ વિઝનને જમીન પર ઉતારવા માટે મનોજ સિન્હાએ પંચાયત ચૂંટણી પછી ડિસ્ટ્રીક્ટ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ એટલે કે ડીડીસીની ચૂંટણી કરાવી. ઇરાદો હતો કે દેશના બાકી ભાગની જેમ જમ્મુ કાશ્મીરમાં પણ ત્રિસ્તરીય સ્થાનીય શાસન વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવામાં આવે. જમ્મુ કાશ્મીરની વિશેષ સ્થિતિને બહાલ કરવા માટે ગુપકાર એલાયન્સ ઉભું કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં સામેલ નેશનલ કોન્ફરન્સ અને પીડીપી જેવી પાર્ટીઓને પણ આ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં સામેલ થવું પડ્યું. એ ડરના માર્યા કે તેમના સ્થાને એક નવો રાજનીતિક વિકલ્પ ના તૈયાર થઇ જાય, રાજ્યના લોકોને તેમની જરૂરત જ ના લાગે.

વિકાસ યોજનાઓ ઝડપથી થઇ લાગુ
એક તરફ આ ચૂંટણી દ્વારા ડેમોક્રેટિક પ્રોસેસને મજબૂત કરવામાં આવી તો બીજી તરફ વિકાસ ગામ-ગરીબ સુધી પહોંચે તેનો પણ પ્રયત્ન કરવામાં આવ્યો. રસ્તાથી લઇ સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષા સુધી, કેન્દ્રની બધી યોજનાઓને જમ્મુ કાશ્મીરમાં છેલ્લા બે વર્ષોની અંદર લાગુ કરવામાં આવી છે. નૌકરશાહીના વલણમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે, મહત્વપૂર્ણ પ્રશાસનિક સુધાર કરવામાં આવ્યા છે. મનોજ સિન્હા પોતે સડક માર્ગથી એક-એક જિલ્લાનો નિયમિત પ્રવાસ કરતા રહે છે, જે જમ્મુ કાશ્મીરમાં પહેલા સીએમ તો દૂર, મુખ્ય સચિવ અને ડીજીપી પણ સુરક્ષાના કારણે હવાઇ યાત્રા કરતા હતા. જ્યાં એ સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી કે આર્ટિકલ 370ની સમાપ્તિ પછી જમ્મુ કાશ્મીરમાં આતંકવાદી હિંસા ઘણી વધી જશે. ત્યા તમામ પ્રકારના ભડકાઉ નિવેદનો છતા આતંકવાદ પર કાબુ મેળવવામાં પ્રશાસન અને સુરક્ષાબળોને સફળતા મળી છે. આતંકીઓનો સફાયો કરવામાં આવ્યો છે અને આતંકવાદી વારદાતો ઉપર પણ ઘણા હદ સુધી રોક લગાવવામાં આવી છે.

જાણી જોઈને બેઠકને લઈને કોણ ઉભા કરી રહ્યા છે ભ્રમની સ્થિતિ
સવાલ એ ઉભો થાય કે આખરે જ્યારે આ બધુ થઇ રહ્યું છે, જમ્મુ કાશ્મીર શાંતિ અને વિકાસના રસ્તે આગળ વધી રહ્યું છે તો પછી ફરી પીએમ સાથે થનારી બેઠક પહેલા એ માહોલ કેમ બનાવવાનો શરુ થઇ ગયો કે મોદી આ બેઠક દરમિયાન જમ્મુ કાશ્મીરને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવાની જાહેરાત કરી શકે છે. અથવા એ કે જમ્મુ કાશ્મીરની બધી પાર્ટીઓ આર્ટિકલ 370ની ફરીથી બહાલી સિવાય બીજી કોઇ શરત પર ડેમોક્રેટિક પ્રોસેસમાં સામેલ થવા તૈયાર નહીં થાય, જ્યારે તે પહેલા જ જિલ્લા સ્તરીય ચૂંટણીમાં ભાગ લઇ ચૂકી છે.

આ પણ વાંચોઃ-નબળાઇ નથી, પીએમ મોદીનું સૌથી મોટું હથિયાર છે ખામોશી!

ઘણા લોકોને અસ્થિરતામાં પોતાનો ફાયદો દેખાય છે
આ આગને સળગાવવાનો પ્રયાસ કોણ કરી રહ્યું છે? શું આની પાછળ એવા તત્વોનો હાથ છે જેમને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અશાંતિ અથવા હંગામાની સ્થિતિમાં પોતાને માટે શક્યતાઓ દેખાય છે. અથવા તેઓ તેમની વધેલી ભૂમિકા દેખાય છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં લોકશાહી પ્રક્રિયા સતત પ્રગતિ કરી રહી છે, આવી સ્થિતિમાં અસહજતાનું કારણ શું છે? જાણી જોઈને અટકળોને હવા શા માટે આપવામાં આવી રહી છે, આ સવાલ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે.

આ બેઠક વાતાવરણને સુધારવા માટે છે, મોટા નિર્ણયોની ઘોષણા કરવા માટે નથી
સ્વાભાવિક રીતે જમ્મુ-કાશ્મીરની બંધારણીય સ્થિતિમાં કોઈપણ ફેરફાર ગૃહની અંદર સંસદમાં જ થશે. જમ્મુ-કાશ્મીર યોગ્ય સમયે સંપૂર્ણ રાજ્યનો રાજ્ય મેળવશે, તેની જાહેરાત સરકાર દ્વારા જ સંસદમાં કરવામાં આવી છે. આવી સ્થિતિમાં જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજકીય પક્ષોની વડા પ્રધાન સાથેની બેઠક પહેલાં ફરીથી આવા પ્રશ્નો ઉભા કરવાનો કોઈ અર્થ નથી. આનો સીધો એક જ અર્થ હોઈ શકે છે, કે કેવી રીતે જમ્મુ-કાશ્મીર વિશે મૂંઝવણો ઊભી કરવી અથવા તો પછી બેઠક બાદ એમ કહેવા થાય કે કઈ પરિણામ ન આવ્યું, ન તો સંપૂર્ણ રાજ્યના દરજ્જા અંગે કોઈ જાહેરાત કરવામાં આવી, ન તો આર્ટિકલ 370 ફરી લાગુ કરવા અંગે કોઈ ચર્ચા થઈ. આવી વાર્તાઓનું સર્જન કરવાથી એનો લાભ ફક્ત એ લોકોને મળી શકે જેમને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અશાંતિ થવાથી પોતાનો લાભ દેખાતો હોય. અથવા તો દુશ્મન દેશ પાકિસ્તાનને, જે હજુ સુધી કાશ્મીર મામલે મોદી સરકારની નીતિઓથી આઘાતમાં છે.

આ પણ વાંચોઃ-બોસમિયા એવા પત્રકાર હતા જેમને અરુણ જેટલી પણ કહેતા હતા ગુરુજી

અકારણ આશાઓ રાખવી નહીં, પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવામાં સમય જશે
જ્યાં સુધી મોદી સરકારની વાત છે તો આ સ્ટેન્ડ ખૂબ સ્પષ્ટ છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં લોકશાહી પ્રક્રિયા આગળ ધપાવવાનો હેતુ છે, પ્રયાસ નિષ્ઠાવાન છે. રાજ્યમાં કાર્યરત તમામ પક્ષોએ આ માટે સ્વસ્થ વાતાવરણ ઉભું કરવું જોઈએ, આગળ વધવું જોઈએ, ત્યારબાદ પૂર્ણ રાજ્યના દરજ્જા તરફ આગળ વધવાની પ્રક્રિયાને વેગ મળી શકે છે અને તે પછી રાજ્યમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ શકે છે. પરંતુ તે પહેલાં રાજ્યમાં સીમાંકનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાની છે, જે સમય લેશે. સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની આગેવાની હેઠળ કામ ચાલી રહ્યું છે, આ પ્રક્રિયામાં હજુ સમય વીતશે.

સાથે મળીને વધુ સારું કરવાનો પ્રયાસ કરો
આવી સ્થિતિમાં જમ્મુ-કાશ્મીરનું ભલું ઇચ્છતા તમામ લોકોનો હેતુ હોવો જોઇએ કે વાતાવરણ સ્વસ્થ બને. પીએમ મોદી પણ એવું જ ઇચ્છે છે, તેથી સામેથી તેમણે તમામ રાજકીય પક્ષોના નેતાઓને મળવા બોલાવ્યા છે. જો આપણે સાથે બેસીશું, તો આપણે યોગ્ય રીતે વાત કરીશું, આગળનો રસ્તો ખુલશે. તાત્કાલિક કંઈ થશે નહીં, ન તો મીટિંગમાં સંપૂર્ણ રાજ્યત્વની ઘોષણા કરવામાં આવશે, ન તો કલમ 370 ને ફરીથી સ્થાપિત કરવાની દિશામાં કોઈ પણ ખાતરી આપવામાં આવશે. પીએમ મોદીએ આ સંદર્ભમાં પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધો છે. આવી સ્થિતિમાં આ બેઠક પૂર્વે વાતાવરણ વધુ સારું રહે તે માટે પ્રયત્નો કરવા જોઇએ, જાણી જોઈને અપેક્ષાઓનો પહાડ ન સર્જવો જોઈએ, નહીં તો રાજકીય વિશ્વાસનું વાતાવરણ ડહોળાઈ શકે છે, એનાથી સ્થિતિ નહીં સુધરે.
Published by:ankit patel
First published:June 23, 2021, 22:18 IST

ટૉપ ન્યૂઝ