Home /News /national-international /

IPS Rakesh Asthana: અસાધારણ કામગીરી કરીને ખાખીને અલવિદા કર્યું રાકેશ અસ્થાનાએ...

IPS Rakesh Asthana: અસાધારણ કામગીરી કરીને ખાખીને અલવિદા કર્યું રાકેશ અસ્થાનાએ...

રાકેશ અસ્થાના

IPS Rakesh Asthana: ભારતીય પોલીસ સેવાના અધિકારી પદે ૧૯૮૪ થી પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરનાર રાકેશ અસ્થાના (Rakesh asthana) પાસે કીર્તિમાન અને સફળતાનો ખજાનો છે.

દિલ્હીના પોલીસ કમિશનર (Police Commissioner of Delhi) પદેથી આજે નિવૃત્ત થયા રાકેશ અસ્થાના. ભારતીય પોલીસ સેવાના અધિકારી પદે ૧૯૮૪ થી પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરનાર રાકેશ અસ્થાના (Rakesh asthana) પાસે કીર્તિમાન અને સફળતાનો ખજાનો છે. જે એમણે ૩૮ વર્ષના પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન હાંસલ કર્યો અને જેની પર કોઈ પણ ગર્વ કરી શકે એમ છે.

છેલ્લા કેટલાક સમયથી પોલીસ વર્દી ધારણ કરનાર દેશના સૌથી વરિષ્ઠ અધિકારી હતા રાકેશ અસ્થાના. ૬૦ વર્ષની કાયમી નોકરીના નિયમ અનુસાર તો તેઓ ગત વર્ષે જુલાઈ માસમાં જ નિવૃત્ત થઈ જતાં હતાં પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી સરકારે નિવૃત્તિના ત્રણ દિવસ પહેલા જ એમને એક વર્ષનું એક્સ્ટેન્શન્સ આપીને દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બનાવી દીધા હતા. મોદીએ પોતાના વિશ્વાસુ અધિકારીને એ સમયે દિલ્લીની જવાબદારી સોંપી કે જ્યારે દિલ્લી પોલીસને સબળ નેતૃત્વની જરૂર હતી કે જે અધિકારીઓ અને જવાનોનું મનોબળ વધારવાની સાથે દેશની રાજધાનીને સુરક્ષિત રાખે એટલું જ નહિ પરંતુ એને આધુનિક અને માળખાગત રીતે મજબૂત બનાવે.

દિલ્લી પોલીસ કમિશનર તરીકે મોટા કામ કર્યા
દિલ્લીના પોલીસ કમિશનર તરીકેના ટૂંકાગાળા દરમિયાન રાકેશ અસ્થાનાએ ઘણી મોટી સફળતાઓ હાંસલ કરી અને મોદી સરકારના વિશ્વાસને અકબંધ રાખ્યો. માળખાગત સુવિધાઓમાં સુધાર કરવામાં તેઓ ઘણા આગળ વધ્યા, જેની દુનિયાના સૌથી મોટા મેટ્રોપોલિટન પોલીસ દળને ખાસ જરૂર હતી. રાષ્ટ્રીય રાજધાની હોવાને લીધે જે રીતે દિલ્લીમાં વસ્તી વધારો થયો અને ગુનાની દુનિયામાં બદલાવ થયા, એ પડકાર ઝીલવા માટે દિલ્લી પોલીસના કામકાજમાં પણ સુધારની તાતી જરૂરિયાત હતી. જે સમજતાં અસ્થાનાએ આ દિશામાં તેજીથી પગલાં લીધા.

રાકેશ અસ્થાના


યોગ્ય ઈમાનદારીથી કામગીરી
પોલીસ કમિશનર તરીકે અસ્થાનાના એક વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન, પોલીસ સ્ટેશન સ્તરે અનેક ફેરફારો થયા. લાંબા સમય પછી એવું બન્યું કે પોલીસ સ્ટેશનોની હરાજી બંધ થઈ. ક્રીમી પોલીસ સ્ટેશનોમાં નિમણૂક માટે વ્યાપક લોબિંગ થયું હતું, મેરિટ કરતાં અન્ય ક્ષમતાઓને આધારે નિમણૂકો કરવામાં આવી હતી. આને બદલીને, અસ્થાનાએ જબરદસ્ત ચકાસણી અને સંપૂર્ણ પારદર્શિતા સાથે એસએચઓની નિમણૂક કરી, જેઓ તેમના કામ અને સારા રેકોર્ડને કારણે પોલીસ સ્ટેશનોના ઈન્ચાર્જ બન્યા, અને અન્ય કોઈ આધાર પર નહીં.

અડધી વસ્તીને સંપૂર્ણ અધિકારો મળ્યા :
મહિલા અધિકારીઓને પણ ઘણી પસંદગી આપવામાં આવી હતી. પોલીસ સ્ટેશનોથી માંડીને ઉપર સુધી દરેક જગ્યાએ સક્ષમ મહિલા અધિકારીઓ રાખવામાં આવી હતી, મહત્વની જગ્યાઓ પર તેમની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. પોલીસ કમિશનરના દરવાજા કોન્સ્ટેબલથી લઈને ઉપર સુધીના અધિકારીઓ માટે ખુલ્યા. કોન્સ્ટેબલો અને જુનિયર ઓફિસરો કમિશનર સાથે વાત કર્યા વિના નિવૃત્ત થઈ જતા હતા, જેઓ સામે બેસીને મુશ્કેલી પૂછવાનું કહેતા હતા. અસ્થાના માત્ર તેમની ઓફિસમાં જ નહીં પરંતુ દિલ્હીના દરેક વિસ્તારમાં બધાને મળ્યા હતા. આનાથી સૈનિકો અને અધિકારીઓનું મનોબળ વધ્યું.

માળખાકીય સુધારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાયું :
માળખાકીય સુધારાના માર્ગે આગળ વધીને પોલીસ સ્ટેશન સ્તરે કાયદો અને વ્યવસ્થાની પુનઃસ્થાપના અને તપાસની કામગીરી અલગથી કરવામાં આવી હતી, જેથી એકની બાબતમાં બીજી બાજુ નબળી ન પડે. કોર્ટમાં ઘણા મોટા કેસો નબળી તપાસના કારણે પડ્યા. અસ્થાનાએ ખાતરી કરી હતી કે તેમાં કોઈ ભૂલ નથી. નવા સાયબર પોલીસ સ્ટેશનોની સ્થાપના કરી, પીસીઆર વિંગને પોલીસ સ્ટેશનો સાથે મર્જ કરી. દિલ્હી પોલીસની સમગ્ર કામગીરીને 14 વર્ટીકલ્સમાં વિભાજિત કરી છે, જેથી કાર્યક્ષમતા વધારી શકાય. પોલીસ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓના કામના કલાકો અનંત ન હોવા જોઈએ, તેથી શિફ્ટ સિસ્ટમ શરૂ કરવામાં આવી, ફીડબેક ગોઠવવામાં આવ્યા, સોશિયલ મીડિયા પર વ્યવસ્થિત રીતે મોનિટરિંગ કરવામાં આવ્યું, જેથી ક્યાં, શું થઈ રહ્યું છે, તે સમયસર જાણી શકાય અને પોલીસ તે મુજબ પગલાં લઈ શકે છે.

રાકેશ અસ્થાના


દિલ્હી પોલીસને અસ્થાનાના એક્સટેન્શનની અપેક્ષા હતી :
કોઈપણ કોયડારૂપ સમસ્યાને ઝડપથી સમજવાની અને તેના પર ઝડપી નિર્ણય લેવાની અસ્થાનાની ક્ષમતાએ અસ્થાનાને ઝડપથી કામ કરવામાં સક્ષમ બનાવ્યું. તેથી, દિલ્હી પોલીસના કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓને આશા હતી કે જો મોદી સરકાર અસ્થાનાને પોલીસ કમિશનર તરીકે વધુ એક્સટેન્શન આપે તો દિલ્હી પોલીસનો વિકાસ થઈ શકે. અટકળોનું બજાર ઘણું ગરમ હતું, પરંતુ અસ્થાનાએ પોતાનો ધંધો સંભાળ્યો હતો. નિવૃત્તિના દિવસે પણ દિલ્હી પોલીસના ઘણા અધિકારીઓએ ACR લખ્યા છે, કોઈ કામ પેન્ડિંગ રાખવાની આદત નથી.

અસ્થાનાએ અંતિમ દિવસ સુધી કામ કર્યું :
કમિશનરની નિવૃત્તિ સમયે, દિલ્હી પોલીસ અદભૂત પરેડ દ્વારા વિદાય આપે છે, જેની તૈયારીઓ બે દિવસ અગાઉથી શરૂ થાય છે. અસ્થાનાના સહકાર્યકરો વિચારી રહ્યા હતા કે શું કરવું, બધાને લાગ્યું કે જો એક્સ્ટેંશન મળી જશે તો તેની જરૂર નહીં પડે, પરંતુ જો તે ન મળે તો તેઓ ઝડપથી કેવી રીતે તૈયારી કરી શકશે. આ મૂંઝવણને સમજીને અસ્થાનાએ પહેલેથી જ કહ્યું હતું કે તૈયારીઓ કરવી જોઈએ, પરંપરાનું પાલન કરવું જોઈએ. દરેક કેસમાં ત્વરિત ચુકાદો એ અસ્થાનાની સમગ્ર કારકિર્દીની કાયમી વિશેષતા રહી છે. અસ્થાના નિવૃત્તિના દિવસે પણ આ સાબિત કરતા જોવા મળ્યા હતા. પોતાની નિવૃત્તિની ચિંતા કરવાને બદલે અસ્થાનાએ બે દિવસ પહેલા સુધી પોતાના જુનિયર અધિકારીઓ માટે વિદાય સમારંભનું આયોજન કર્યું હતું.

38 વર્ષ પછી વર્દીનો સાથ છોડી દીધો:
પોલીસ યુનિફોર્મ છોડવો એ કોઈપણ અધિકારી માટે ખૂબ જ ભાવનાત્મક સમય હોય છે. પરંતુ અસ્થાના જાણે છે કે તેમની લાગણીઓને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવી. દિલ્હીથી ગુજરાત અને બિહારથી ઝારખંડ સુધી, અસ્થાનાએ ભય, ડર, દબાણ જેવી જન્મજાત માનવીય લાગણીઓને કાબૂમાં રાખીને ઘણા મહાન કાર્યો કર્યા, જે સામાન્ય જીવતના અધિકારીઓ માટે શક્ય નથી. ઘાસચારા કૌભાંડની તપાસના સંદર્ભમાં 1996માં લાલુ યાદવ સામે સીબીઆઈ અધિકારી તરીકે કેસ નોંધ્યા બાદ અસ્થાનાએ તત્કાલીન સીએમ લાલુની પૂછપરછ અને ધરપકડની તૈયારી કરી હતી, પછી એવા દિવસો પણ આવ્યા જ્યારે સીબીઆઈમાં બીજા સૌથી વરિષ્ઠ અધિકારી હતા. પોતાના દિગ્દર્શક આલોક વર્માના કાવતરાનો ભોગ બન્યા હોવા છતાં, અસ્થાનાએ 2018 માં પોતાની ધરપકડની સંભાવનાનો પણ સામનો કર્યો હતો.

રાકેશ અસ્થાના


અસ્થાનાએ BSF, NCB અને BCASની કમાન પણ સંભાળી છે
તેમના પર લાગેલા આરોપોમાંથી સ્વચ્છ બહાર આવ્યા બાદ અસ્થાનાએ એક પછી એક અનેક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓનું નેતૃત્વ કર્યું. આલોક વર્મા સાથેની લડાઈ પહેલા 2016માં સીબીઆઈમાં જોડાયેલા અસ્થાના ત્રણ મહિના સુધી ઈન્ચાર્જ ડાયરેક્ટર હતા, બાદમાં વર્મા સાથેના ઝઘડા બાદ સીબીઆઈમાંથી બહાર આવ્યા બાદ ડીજીપી તરીકે BCAF, એનસીબી અને બીએસએફનો ચાર્જ સંભાળ્યો હતો. અસ્થાનાએ તેમના કામની ઝડપથી આ તમામ સંસ્થાઓ પર ઊંડી છાપ પાડી અને પોલીસ અધિકારી તરીકેની તેમની છેલ્લી પોસ્ટિંગમાં તેઓ દિલ્હી પોલીસ કમિશનર તરીકે પણ એટલા જ પ્રખ્યાત થયા.

અસ્થાનાની કારકિર્દી હાઇ પ્રોફાઇલ રહી છે
અસ્થાનાના કરિયરમાં ઘણા હાઈપ્રોફાઈલ કેસ અને પોસ્ટિંગ હતા. 1984માં IPS અધિકારી તરીકે પસંદગી પામ્યા બાદ તેમને ગુજરાત કેડર મળી. રણજિત રાજ વિલિયમ અને પીકે દત્તા જેવા પ્રખ્યાત પોલીસ અધિકારીઓની દેખરેખ હેઠળ અસ્થાનાએ કાયદો અને વ્યવસ્થા અને તપાસનું કૌશલ્ય શીખ્યા, જ્યારે તાલીમ પછી પ્રથમ પોસ્ટિંગ ભુજમાં થયું. તે પછી અસ્થાનાએ ક્યારેય પાછું વળીને જોયું નથી. પોલીસ અધિક્ષક તરીકે જામનગર, પાટણ જેવા મહત્વના જિલ્લાઓની કમાન સંભાળી, રાજ્યના સૌથી મોટા શહેર અમદાવાદમાં બે વખત ડીસીપી તરીકે કામ કર્યું. અસ્થાનાએ રાજીવ ગાંધીની હત્યાના સમાચાર તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલને પાટણ એસપી તરીકે સંભળાવ્યા હતા અને પછી પોલીસના ઘેરા હેઠળ ગાંધીનગર લઈ આવ્યા હતા.

રાકેશ અસ્થાના


ચારા કૌભાંડની તપાસને કારણે અસ્થાના દેશભરમાં પ્રખ્યાત થયા હતા
અસ્થાનાને સીબીઆઈમાં દેશવ્યાપી ખ્યાતિ મળી, જ્યાં તેઓ 1992માં પ્રથમ વખત કામ કરવા ગયા હતા. અસ્થાનાની આ પ્રથમ કેન્દ્રીય પ્રતિનિયુક્તિ દસ વર્ષ સુધી ચાલી. એસપી તરીકે ગયા, ડીઆઈજી તરીકે ગુજરાતમાં પાછા ફર્યા. તેમના દસ વર્ષના કેન્દ્રીય પ્રતિનિયુક્તિ દરમિયાન ધનબાદ, પટના અને રાંચીમાં એસપીથી લઈને ડીઆઈજી સુધીના ઘણા હાઈપ્રોફાઈલ કેસોની તપાસ કરી. ઘાસચારા કૌભાંડથી અલકાતારા કૌભાંડ અને પુરુલિયા શસ્ત્રો છોડાવવાના કેસથી લઈને શશિનાથ ઝા હત્યા કેસ સુધી. ચારા કૌભાંડમાં અસ્થાનાની તપાસ જ લાલુ યાદવને જેલની કોટડીમાં લઈ ગઈ અને એક પછી એક તમામ કેસમાં લાલુ દોષિત સાબિત થયા.

ગોધરા ઘટનાની તપાસ પણ અસ્થાનાના નેતૃત્વમાં થઈ હતી
એપ્રિલ 2002માં ગુજરાત પરત ફર્યા બાદ અસ્થાનાને રાજ્ય પોલીસની CID શાખામાં DIG તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. અહીં જ તેમને ગોધરા ઘટનાની તપાસ સોંપવામાં આવી હતી, જેમાં કાવતરાના ભાગરૂપે સાબરમતી એક્સપ્રેસના S-6 ડબ્બાને આગ લગાવીને મુસ્લિમ તોફાનીઓ દ્વારા 59 કાર સેવકોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. અસ્થાનાએ આ મામલાની ખૂબ જ બારીકાઈથી તપાસ કરી, ષડયંત્રના તળિયે ગયા. તપાસ એટલી શક્તિશાળી અને અસરકારક હતી કે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત કરાયેલી SITની તપાસ પણ સફળ રહી હતી. એસઆઈટીનું નેતૃત્વ એ જ આરકે રાઘવન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જે સીબીઆઈમાં અસ્થાનાના સમય દરમિયાન ડાયરેક્ટર હતા.

અસ્થાના વડોદરા અને સુરતના પોલીસ કમિશનર હતા
સીબીઆઈમાં તેમની નિમણૂક દરમિયાન અસ્થાનાએ જોગીન્દર સિંહની પ્રશંસા પણ મેળવી હતી, જેમણે અસ્થાનાની તપાસના આધારે ઘાસચારા કૌભાંડમાં લાલુ યાદવ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે ડિરેક્ટર તરીકે મંજૂરી આપી હતી. ગુજરાતમાં પણ અસ્થાનાને એક પછી એક વિવિધ હાઈપ્રોફાઈલ પોસ્ટ પર પોસ્ટ કરવામાં આવી હતી. વડોદરા રેન્જ આઈજીથી લઈને અમદાવાદમાં જોઈન્ટ પોલીસ કમિશનર સુધી કામ કર્યા બાદ તેઓ વડોદરા અને સુરત જેવા રાજ્યના મોટા શહેરોના પોલીસ કમિશનર હતા.

આસારામ બાપુ વિરુદ્ધ FIR નોંધાઈ
સુરતમાં પોલીસ કમિશનર હતા ત્યારે તેમણે આસારામ બાપુ અને તેમના પુત્ર નારાયણ સાંઈ સામે એફઆઈઆર નોંધીને કાર્યવાહી કરી હતી. ખૂબ પ્રભાવ ધરાવતા આ પિતા-પુત્રો સામે ઝડપી કાર્યવાહી કરવાનું કોઈ વિચારી પણ ન શકે. આસારામે તપાસને પ્રભાવિત કરવાનો ભરપૂર પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ અસ્થાના કોઈ પણ વિચલિત થયા વિના આગળ વધ્યા. ભાગેડુ નારાયણ સાંઈને પકડીને હરિયાણાથી લાવવામાં આવ્યો હતો.

રાકેશ અસ્થાના


અસ્થાનાએ મોટા કેસોની તપાસ માટે CBIની SITનું નેતૃત્વ કર્યું હતું
2016માં સેન્ટ્રલ ડેપ્યુટેશન સાથે બીજી વખત સીબીઆઈમાં જોડાયા પછી અસ્થાના ઓગસ્ટાવેસ્ટલેન્ડ ચોપર કૌભાંડથી લઈને વિજય માલ્યા કેસ સુધીના ઘણા મહત્વપૂર્ણ કેસોની તપાસમાં સામેલ હતા. અનિલ સિંહાની નિવૃત્તિ બાદ તેઓ થોડા મહિનાઓ માટે સીબીઆઈના ડાયરેક્ટર-ઈન-ચાર્જ પણ હતા. ફેબ્રુઆરી 2017માં આલોક વર્માની ડિરેક્ટર તરીકે નિમણૂક થયા પછી તરત જ તેઓ અસ્થાના સાથે મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયા. અસ્થાનાના દબદબો અને તેમના કામ પર નિયંત્રણથી અસુરક્ષિત અનુભવતા વર્માએ તેમના નંબર બે વિરુદ્ધ કાવતરું કરવાનું શરૂ કર્યું. પરંતુ અસ્થાના અહીં પણ હટ્યા નહીં. પોતાના જ ડાયરેક્ટર સામે ભ્રષ્ટાચારના અનેક મામલાઓ ગણીને તેમણે કેબિનેટ સચિવ અને સીવીસીને ફરિયાદ કરી.

અસ્થાનાનો અનુભવ વિશ્વવ્યાપી છે
આ અસ્થાનાની ફરિયાદ હતી. જેના આધારે આખરે આલોક વર્માને બે વર્ષના સમય મર્યાદા પહેલા સીબીઆઈમાંથી બહાર થવું પડ્યું. તે જ સમયે અસ્થાના પણ સીબીઆઈમાંથી બ્યુરો ઓફ સિવિલ એવિએશન સિક્યુરિટીમાં બદલાઈ ગયા અને પછી ત્યાંથી એક પછી એક મોટું પોસ્ટિંગ મેળવ્યા પછી આખરે આજે દિલ્હી પોલીસ કમિશ્નર પદેથી નિવૃત્ત થયા.

અસ્થાનાએ ડ્રગ્સ વિરુદ્ધ મોટું અભિયાન ચલાવ્યું હતું
અસ્થાના હજુ પણ ફિટ છે. સ્વાસ્થ્યના મામલે યુવાનો સાથે સ્પર્ધા કરી શકે છે. વિશ્વવ્યાપી અનુભવ, આર્થિક ગુનાઓની તપાસ, સરહદ સુરક્ષા, શહેરી પોલીસિંગ અને ડ્રગ્સ નિયંત્રણમાં સારી રીતે વાકેફ છે. બોલિવૂડમાં ડ્રગ્સના સર્ક્યુલેશનને રોકવાથી લઈને સરહદ પારથી આવતા ડ્રગ્સના કન્સાઈનમેન્ટને પકડવા સુધીનું કામ પણ તેમના નેતૃત્વમાં મોટા પાયે થયું હતું. પીએમ મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સાથે લાંબા સમય સુધી ગુજરાતથી દિલ્હી સુધી કામ કરી ચૂકેલા અસ્થાનાના આ બહોળા અનુભવનો લાભ લઈ શકાય છે. બંનેને અસ્થાનાની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ છે, જેના કારણે છેલ્લા બે દાયકામાં એક પછી એક મોટી પોસ્ટિંગ થઈ છે.

અસ્થાના ગોલ્ફ અને ક્રિકેટનો પોતાનો શોખ ચાલુ રાખી શકે છે
અસ્થાના તેમના ફાજલ સમયમાં તેમની આત્મકથા પણ લખી શકે છે, કહેવા માટે ઘણી રોમાંચક વાર્તાઓ છે. બાય ધ વે, તેમની પાસે હજુ સવારના પાંચ વાગ્યા હશે, જેઓ ગોલ્ફના શોખીન છે. ક્રિકેટનો શોખ પણ ચાલુ રાખી શકાય, જે પિતા પાસેથી વારસામાં મળ્યો હતો, પોલીસ પીચ પર મોટી ઈનિંગ્સ રમીને નિવૃત્ત થઈ ગયો છે, ક્રિકેટની ઈનિંગ્સ ગમે તે હોય. પિતાનો બીજો પાઠ હંમેશા અસ્થાનાનું ધ્યાન, છાતી ઠોકીને માથું ઊંચું કરવાનો રહ્યો છે. અસ્થાના આનાથી હંમેશ માટે સંતુષ્ટ રહે, છેવટે, તેમનો રંગ બધાએ જોયો છે, મિત્રો, દુશ્મનો, પ્રશંસકો, ઈર્ષ્યા જેમની પાસે ક્યારેય અભાવ નથી.
Published by:kiran mehta
First published:

विज्ञापन

विज्ञापन

આગામી સમાચાર

विज्ञापन
विज्ञापन