Home /News /national-international /Balochistan: પાકિસ્તાનના બલુચી શા માટે બળવાની આગમાં સળગી રહ્યા છે? જાણો લડાઈ પાછળના કારણો

Balochistan: પાકિસ્તાનના બલુચી શા માટે બળવાની આગમાં સળગી રહ્યા છે? જાણો લડાઈ પાછળના કારણો

બલૂચિસ્તાન પાકિસ્તાનનો સૌથી મોટો પ્રાંત છે. ક્ષેત્રફળની દ્રષ્ટિએ તે પાકિસ્તાનનો 44 ટકા ભાગ છે (તસવીર - Wikimedia Commons)

Balochistan Movement - છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી બલૂચિસ્તાનની માંગ એકદમ ઉગ્ર અને હિંસક બની છે. ગયા વર્ષે ભાગ્યે જ એક મહિનો એવો રહ્યો હશે કે જ્યારે આ માંગને લઈને કોઈ હિંસક ઘટના બની ન હોય

અસ્તિત્વમાં આવ્યા બાદથી જ પાકિસ્તાન (Pakistan)માં અંધાધૂંધીનો માહોલ શરૂ થઈ ચૂક્યો હતો. ખાસ કરીને બલૂચિસ્તાન (Balochistan)ની માંગ આજે પણ પાકિસ્તાનની આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આ માંગ એકદમ ઉગ્ર અને હિંસક બની છે. ગયા વર્ષે ભાગ્યે જ એક મહિનો એવો રહ્યો હશે કે જ્યારે આ માંગને લઈને કોઈ હિંસક ઘટના બની ન હોય. ખાસ કરીને ડિસેમ્બર 2021માં બનેલી ઘટના બાદથી આ આંદોલન (Movement) વધુ ઝડપી અને હિંસક બન્યું છે. હવે બલૂચિસ્તાનની વાત સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાતી જાય છે, ત્યારે ચાલો બલૂચિસ્તાન બાબતની લડાઈ પર એક નજર નાખીએ.

તાજેતરની ઘટનાના પડઘા

બલૂચિસ્તાનના માનવાધિકાર કાર્યકર્તા કરીમાએ 2015માં પાકિસ્તાનમાં પોતાના જીવને જોખમ હોવાને ધ્યાનમાં રાખીને કેનેડા પાસે રાજકીય શરણની માંગ કરી હતી. ત્યારથી તે ત્યાં જ રહીને બલૂચોના હક માટે અવાજ ઉઠાવી રહી હતી. આ દરમિયાન તેમનો મૃતદેહ 2021ના ડિસેમ્બરમાં ટોરોન્ટોમાં મળી આવ્યો હતો. તેમની ડેડબોડીને પાકિસ્તાન લાવવામાં આવી તો સેનાએ એરપોર્ટથી જ તેના મૃતદેહનો કબજો લઈ લીધો અને તેના અંતિમ સંસ્કાર કરી દીધા હતા. આ ખૂબ જ માર્મિક અને અમુક અંશે અમાનવીય ઘટનાને કારણે સમગ્ર બલૂચિસ્તાનીઓમાં ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો હતો. પરિણામે આંદોલન વધુ ઘેરું બની ગયું હતું.

બલુચિસ્તાન શું છે?

બલૂચિસ્તાન પાકિસ્તાનનો સૌથી મોટો પ્રાંત છે. ક્ષેત્રફળની દ્રષ્ટિએ તે પાકિસ્તાનનો 44 ટકા ભાગ છે, જ્યારે જનસંખ્યાની દ્રષ્ટિએ માત્ર પાંચ ટકા છે. સમગ્ર વિસ્તાર પર્વતીય અને રેગિસ્તાની હોવાથી વસ્તી ગીચતા દર ચોરસ કિલોમીટર દીઠ માત્ર 36 વ્યક્તિઓની છે અને વસ્તી માત્ર 1.5 કરોડની છે. આ વિસ્તારમાં મોટાભાગના લોકો બલૂચ ભાષા બોલતા હોવાથી તેને બલૂચિસ્તાન કહેવાય છે.

શું છે બલૂચિસ્તાનની ફરિયાદ?

અત્યારે બલૂચિસ્તાનીઓની સૌથી મોટી ફરિયાદ એ છે કે પાકિસ્તાને સિંધ અને પંજાબ પ્રાંતનો ઘણો વિકાસ કર્યો છે, પરંતુ બલુચિસ્તાન પર ક્યારેય ધ્યાન આપવામાં આવ્યું નથી. આ ક્ષેત્ર શિક્ષણ, આરોગ્ય અને રોજગારની દ્રષ્ટિએ ખૂબ પછાત છે. પાકિસ્તાનની સાક્ષરતાની ટકાવારી 59 ટકા છે, પણ બલુચિસ્તાનમાં તે 43 ટકાની આસપાસ છે. 1970ના દાયકા પહેલા પાકિસ્તાનના જીડીપીમાં બલૂચિસ્તાનનો હિસ્સો પાંચ ટકાની આસપાસ હતો પણ હવે તો 3.7 ટકા જ રહ્યો છે.

આ પણ વાંચો - વિદેશોમાં ભણાવવામાં આવે છે આ ગામની વાર્તા, દીકરીના જન્મ પર વાવવામાં આવે છે 111 વૃક્ષો

બલૂચિસ્તાનનું મહત્વ

બલુચિસ્તાન પાકિસ્તાનનો કુદરતી ગેસ અને તેલનો ટોચનો સ્ત્રોત છે. પરંતુ ત્યાંથી નીકળતા ગેસ અને તેલ પરની માથાદીઠ રોયલ્ટી અન્ય સ્ત્રોતોની સરખામણીએ માત્ર 20 ટકા જ છે. જેથી જરૂરીયાતોને પૂરી કરવા માટે લોન લેવાના કારણે આ ક્ષેત્ર દેવામાં ડૂબી ગયું છે.

અત્યારે બલૂચિસ્તાનીઓની સૌથી મોટી ફરિયાદ એ છે કે પાકિસ્તાને સિંધ અને પંજાબ પ્રાંતનો ઘણો વિકાસ કર્યો છે, પરંતુ બલુચિસ્તાન પર ક્યારેય ધ્યાન આપવામાં આવ્યું નથી (તસવીર - Wikimedia Commons)


ગ્વાદર બંદર અને ચીનની અસર

ગ્વાદર બંદર શબ્દ ઘણી વાર અહેવાલોમાં આવે છે. આ પોર્ટ બલૂચિસ્તાનમાં છે, જેને ચીન ડેવલપ કરી રહ્યું છે. આ બંદરના વિકાસના કારણે બલૂચ લોકો માટે રોજગારની પુષ્કળ તકો ઉભી થઇ શકે તેમ હતી. પરંતુ એવું નથી થઈ થયું નથી. આ બંદર માટે બહારથી કુશળ કારીગરોને બોલાવવામાં આવ્યા છે અને સમગ્ર વિસ્તાર ચીનના તાબામાં આવી ગયો છે. આ સ્થિતિથી લોકોમાં ભારે રોષ પણ જોવા મળી રહ્યો છે, જેના કારણે સમયાંતરે ચીનાઓ પર હુમલા થાય છે. આવું થાય ત્યારે પાકિસ્તાન સરકારને ચીનની સરકારને જવાબ આપવાનો હોય છે. જેથી પાકિસ્તાન સરકાર આવી ઘટનાઓ બને ત્યારે હલબલી જાય છે. પાકિસ્તાન હવે ચીનના દેવામાં એટલું ડૂબેલું છે કે તે યોગ્ય કાર્યવાહી કરી શકે તેમ નથી.

બલૂચિસ્તાનની સ્વતંત્રતાની માંગ

બલૂચિસ્તાનની સ્વતંત્રતાની માંગ 1947થી સ્વીકારવામાં આવતી નથી. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન આખા વિસ્તારમાં ચાર રજવાડાં હતાં અને એક વિસ્તાર ચીફ કમિશનર હેઠળ હતો. શરૂઆતથી જ આ રજવાડાઓ સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રની માગણી કરતા હતા. 1944માં પણ તેની વિચારણા કરવામાં આવી હતી. પરંતુ મુસ્લિમ લીગના ઝીણા અને લોર્ડ માઉન્ટબેટનના દબાણને કારણે તેને પાકિસ્તાનમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. ત્યાંના કલાત રજવાડાએ આ પછી તરત જ સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરી હતી. પરંતુ 1948માં તેને પાકિસ્તાન સાથે જોડાણના પત્ર પર પણ સહી કરવી પડી હતી.

બલુચિસ્તાન લિબરેશન આર્મીની સ્થાપના

આજ સુધી બલુચિસ્તાન નામના સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રની માંગને દબાવી શકાઈ નથી. આ માગણી માટે બલૂચિસ્તાન લિબરેશન આર્મીની રચના કરવામાં આવી હતી, જે સૌથી મોટા સંગઠન તરીકે સક્રિય છે. આ ઉપરાંત યુબીએ, લશ્કર-એ-બલુચિસ્તાન વગેરે જેવા ઘણા અલગતાવાદી સંગઠનો અસ્તિત્વમાં છે.

70ના દાયકામાં કત્લેઆમ

પાકિસ્તાન સરકાર આ સંગઠનોની માંગણીઓ પ્રત્યે ક્યારેય સંવેદનશીલ રહી નથી. ઉલટાનું સરકારે તેના સામે આકરા નિર્ણયો લીધા હતા 1956માં પાકિસ્તાનના બંધારણમાં બલુચિસ્તાનની પ્રાંતીય સ્વાયત્તતાને મર્યાદિત કરવામાં આવી હતી. બીજી વાત એ કે 1973માં દેશદ્રોહના આરોપસર તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ભુટ્ટોએ બલૂચિસ્તાનની પ્રાંતીય સરકારને બરખાસ્ત કરી દીધી હતી અને ત્યાં માર્શલ લૉ લાદી દીધો હતો. જેથી ત્રણ વર્ષ સુધી સશસ્ત્ર બળવો થયો હતો, જેમાં લગભગ 8,000 બલુચીઓ માર્યા ગયા હતા

2005માં સ્વતંત્રતાની માંગ કરતા સંગઠનોએ સરકાર સમક્ષ 15 મુદ્દાનો એજન્ડા રજૂ કર્યો હતો. જેમાં બે સૌથી અગ્રણીમાં પ્રાંતના સંસાધનો પર વધુ કંટ્રોલ અને લશ્કરી થાણાઓના નિર્માણ પર પ્રતિબંધની હતી. પરંતુ એવું ન થયું. આ પહેલા 2002માં કલાતના મીર સુલેના દાઉદે પોતાને સ્વતંત્ર બલૂચિસ્તાનના શાસક જાહેર કર્યા હતા. એકંદરે આ પૃષ્ઠભૂમિના કારણે બલુચિસ્તાનનો બળવો આજે પણ ચાલે છે. અહીં નોંધનીય છે કે 1971માં બાંગ્લાદેશની રચનાથી આ બળવાખોરોનો જુસ્સો વધ્યો હોવાનું દેખાય છે.
Published by:Ashish Goyal
First published:

Tags: Balochistan, Pakistan news

विज्ञापन

ન્યૂઝ 18 ગુજરાતી ટ્રેન્ડિંગ

વધુ વાંચો
विज्ञापन
विज्ञापन
विज्ञापन