Home /News /national-international /Ukraine-Russia War: શું છે યૂક્રેન-રશિયા વિવાદ? જેના કારણે સેવાઇ રહી છે ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની આશંકા

Ukraine-Russia War: શું છે યૂક્રેન-રશિયા વિવાદ? જેના કારણે સેવાઇ રહી છે ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની આશંકા

વિશ્વના દેશો આ તણાવને ઘટાડવા માટે સખત પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. પરંતુ કોઇ જ અસર થઇ રહી નથી (તસવીર - Wikimedia Commons)

Ukraine-Russia Crisis - યૂક્રેનને લઈને અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે વધી રહેલા તણાવને (Ukraine-Russia Crisis) જોતા લોકોના મનમાં ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ (Third World War)નો ભય મંડરાઈ રહ્યો છે

યૂક્રેનને લઈને અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે વધી રહેલા તણાવને (Ukraine-Russia Crisis) જોતા લોકોના મનમાં ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ (Third World War)નો ભય મંડરાઈ રહ્યો છે. વિશ્વના દેશો આ તણાવને ઘટાડવા માટે સખત પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. પરંતુ કોઇ જ અસર થઇ રહી નથી. તે સમય ખૂબ જ નિરાશાજનક હતો જ્યારે શાંતિ અભિયાન પર ગયેલા ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને (France President Macron) 7 ફેબ્રુઆરીએ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ પુતિન (Russian President Putin) સાથે વાત કર્યા બાદ ખાલી હાથે પરત ફરવું પડ્યું હતું. જર્મની પહેલાથી જ નિષ્ફળ રહ્યું હતું. ભારતનું કહેવું છે કે આ સમસ્યાનો ઉકેલ રાજદ્વારી રીતે થવો જોઈએ. તો ચાલો જાણીએ આખરે શું છે યૂક્રેનનો મામલો?

રશિયાનો પાડોશી દેશ છે યૂક્રેન

યૂક્રેન, લગભગ 40 મિલિયનની વસ્તી ધરાવતો દેશ, ભૌગોલિક રીતે રશિયા પછી યુરોપનો બીજો સૌથી મોટો દેશ છે. જ્યાં તે એક તરફ રશિયાને મળે છે, તો બીજી તરફ પોલેન્ડ, હંગેરી, રોમાનિયા અને સ્લોવાક જેવા દેશોને મળે છે જે રશિયન છાવણીના સ્વતંત્ર સામ્યવાદી રાષ્ટ્રો છે. હાલની સમસ્યાને સમજવા માટે ભૌગોલિક ઇતિહાસ વિશે થોડું જાણવું જરૂરી છે.

કઇ રીતે થયો યૂક્રેનનો ઉદય

1917 માં, લેનિનની આગેવાની હેઠળની શ્રમજીવી ક્રાંતિએ રશિયામાં રાજાશાહીનો અંત લાવ્યો અને સામ્યવાદી શાસનની સ્થાપના કરી હતી. બે વર્ષ પછી યૂક્રેન સહિત ઘણા દેશો યુનાઇટેડ સોવિયેત યુનિયન (યુએસએસઆર)માં જોડાયા. જ્યારે બ્રેઝનેવ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા ત્યારે તેમણે નિખાલસતાની નીતિને પ્રોત્સાહન આપ્યું. પરિણામે, આ દેશ, જેનું નામ યુએસએસઆર હતું, 1991માં 15 દેશોમાં વહેંચાઇ ગયું હતું અને તેનું નવું નામ હતું - રશિયા. રશિયાથી અલગ થનારા 15 દેશોમાં યૂક્રેન પણ એક હતું.

આ પણ વાંચો - Ukraine Crisis: ભારતીય નાગરિકો અને વિદ્યાર્થીઓને યૂક્રેન છોડવાની સલાહ, દૂતાવાસે જાહેર કરી એડવાઇઝરી

શીત યુદ્ધ શિબિર

1945માં બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંત પછી સમગ્ર વિશ્વ મુખ્યત્વે બે છાવણીઓમાં વહેંચાઇ ગયું હતું. તેમાંથી, એક જૂથ મૂડીવાદી વિચારો ધરાવતા રાષ્ટ્રોનું હતું, જેનું નેતૃત્વ અમેરિકા કરી રહ્યું હતું. બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ઈટાલી અને જર્મની જેવા પશ્ચિમ યુરોપના મહત્વના દેશો આ કેમ્પમાં હતા. બીજુ જૂથ સામ્યવાદી વિચાર ધરાવતા દેશોનું હતું, જેનું નેતૃત્વ સોવિયેત સંઘ કરી રહ્યું હતું. ત્યારથી લઈને લગભગ 1980 સુધી આ બે જૂથો વચ્ચે સતત તણાવની સ્થિતિ હતી. જેને ઈતિહાસમાં 'કોલ્ડ વોર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભારત આમાંથી કોઈ પણ શિબિરમાં જોડાવા માંગતું ન હોવાથી તેણે કેટલાક દેશો સાથે એક અલગ શિબિર બનાવી. જેને બિન-જોડાણવાદી કહેવામાં આવતું હતું.

નાટો અને વાર્સા

બે શિબિરો વચ્ચે ભારે તણાવની સ્થિતિ હોવાથી, આ સમયગાળા દરમિયાન બે ખૂબ જ મોટા અને મહત્વપૂર્ણ લશ્કરી સંગઠનો બનાવવામાં આવ્યા હતા. મૂડીવાદી છાવણીએ નોર્થ એટલાન્ટિક ટ્રિટી ઓર્ગેનાઇઝેશન નામનું સંગઠન બનાવ્યું હતું, જે 'નાટો' તરીકે વધુ જાણીતું છે. જેના જવાબમાં સામ્યવાદી રાષ્ટ્રોએ પોતાની વચ્ચે એક સંધિ કરી જે વાર્સા કરાર તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી. જોકે, રશિયાના વિસર્જન પછી આ સંધિ હવે લગભગ મૃતઃપ્રાય છે.

યૂક્રેન અને નાટો

હવે આવે છે સમસ્યાનો મૂળ મુદ્દો. યૂક્રેને જાહેરાત કરી છે કે તે 2024 સુધીમાં નાટો સંગઠનનું સભ્ય બની જશે. આનો અર્થ એ છે કે યૂક્રેન પર અમેરિકા અને પશ્ચિમ યુરોપના દેશોનું પ્રભુત્વ રહેશે. અહીં પ્રશ્ન એ છે કે યૂક્રેન આવું કેમ કરી રહ્યું છે? જ્યારે યૂક્રેન રશિયાથી અલગ થયું ત્યારે તે સમયે ક્રિમીયા નામનો પ્રદેશ યૂક્રેનની પાસે હતો. 1954માં USSRના પ્રમુખ ખ્રુશ્ચેવે આ ક્રિમિયા યૂક્રેનને ભેટમાં આપ્યું હતું. ખ્રુશ્ચેવ પોતે યૂક્રેનના રહેવાસી હતા.

આ પણ વાંચો - Russia-Ukraine crisis : રશિયા અને યૂક્રેન વચ્ચે શું છે તાજા સ્થિતિ, રશિયાના વિદેશ મંત્રીએ શું કહ્યું

ક્રીમીયા રશિયાના કબજા હેઠળ

આ ક્રિમિયાને લઈને દુનિયામાં તણાવની સ્થિતિ પણ હતી અને આખરે 2014માં રશિયાએ ક્રિમિયા પર કબજો કરી લીધો. તેમજ યૂક્રેનનો તે પૂર્વ ભાગ; જે રશિયાની સરહદને મળે છે, તેને રશિયાએ પોતાના નિયંત્રણમાં લઈ લીધો હતો. આ કારણે યૂક્રેનના લોકો રશિયાથી ખૂબ નારાજ છે. સાથે જ યૂક્રેનને એ પણ ડર છે કે એવું પણ થઈ શકે છે કે રશિયા આવી જ રીતે યૂક્રેન પર કબજો કરી લેશે.

રશિયાની સમસ્યા

યૂક્રેન આ તમામ સમસ્યાઓનો ઉકેલ નાટો સંગઠનનું સભ્ય બનવામાં જુએ છે. સ્વાભાવિક રીતે, યુએસ અને પશ્ચિમ યુરોપના દેશો યૂક્રેનને આવકારવા આતુર છે. હવે સવાલ એ છે કે રશિયા આ મામલે કેમ નારાજ છે? રશિયાની મુશ્કેલીઓના બે મુખ્ય કારણો છે- પ્રથમ, યૂક્રેન નાટોનું સભ્ય બન્યા પછી નાટો દળ રશિયાના નાકની નીચે પહોંચી જશે. ત્યાંથી છોડવામાં આવેલી મિસાઈલ પાંચ મિનિટમાં મોસ્કો પહોંચી શકે છે. અગાઉ, પોલેન્ડ અને રોમાનિયા જેવા દેશોમાં, જે એક સમયે સામ્યવાદી રાજ્યો હતા, નાટોએ ત્યાં પોતાના આવા અડ્ડા બનાવ્યા છે.

નાટો સામે વાંધો

રશિયાની બીજી ચિંતા એ છે કે સામ્યવાદી પ્રણાલીવાળા રાજ્યોની સંખ્યામાં ઘટાડો. તેને લાગે છે કે નાટોનો આ વધતો પ્રભાવ તેના પોતાના પ્રભાવમાં ઘટાડો કરશે. એટલા માટે રશિયા ઈચ્છતું નથી કે યૂક્રેન કોઈપણ કિંમતે નાટોનું સભ્ય બને. અને અમેરિકા ઈચ્છે છે કે યૂક્રેન કોઈપણ ભોગે નાટોનું સભ્ય બને. જ્યાં સુધી યૂક્રેનનો સવાલ છે, તે અમેરિકાના પક્ષમાં છે.

હાલ તો કોઈ સરળ ઉકેલ દેખાતો નથી. અફઘાનિસ્તાન અને સીરિયાની જેમ યૂક્રેન પણ રશિયા અને અમેરિકા માટે સંઘર્ષનો અખાડો બની શકે છે તેવો ભય દેખાઈ રહ્યો છે.
Published by:Ashish Goyal
First published:

Tags: Russia, Ukraine

विज्ञापन

विज्ञापन
विज्ञापन
विज्ञापन