આટલી પાવરફૂલ છે સુરક્ષા પરિષદ, અધ્યક્ષ પદ મળવાથી ભારતને થશે આટલા લાભ?

આટલી પાવરફૂલ છે સુરક્ષા પરિષદ,અધ્યક્ષ પદ મળવાથી ભારતને થશે આટલા લાભ? (Wiki commons)

ભારતે અધ્યક્ષપદની જવાબદારી સંભાળી છે. ભારત બે વર્ષ માટે સુરક્ષા પરિષદનું અસ્થાયી સભ્ય છે. પરિષદમાં માત્ર 5 સ્થાયી સભ્ય અમેરિકા, ચીન, બ્રિટન, રશિયા અને ફ્રાન્સ સામેલ છે. 5 સ્થાયી સભ્યોની સાથે 10 અસ્થાયી સભ્યો પણ બનાવવામાં આવે છે

  • Share this:
ઓગસ્ટ 2021થી ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદનું અધ્યક્ષ બન્યું છે. ભારતે અધ્યક્ષપદની જવાબદારી સંભાળી છે. ભારત બે વર્ષ માટે સુરક્ષા પરિષદનું અસ્થાયી સભ્ય છે. પરિષદમાં માત્ર 5 સ્થાયી સભ્ય અમેરિકા, ચીન, બ્રિટન, રશિયા અને ફ્રાન્સ સામેલ છે. 5 સ્થાયી સભ્યોની સાથે 10 અસ્થાયી સભ્યો પણ બનાવવામાં આવે છે. અસ્થાયી સભ્યો પાસે સ્થાયી સભ્યોની જેમ વીટો પાવર નથી હોતો.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની અધ્યક્ષતા અંગ્રેજીના આલ્ફાબેટીકલ ક્રમ અનુસાર હોય છે. આ ક્રમ અનુસાર ફ્રાન્સ બાદ ભારતનો નંબર આવ્યો છે. 1 જાન્યુઆરી 2021 બાદ ભારત સુરક્ષા પરિષદનું અસ્થાયી સભ્ય બન્યુ હતું. ભારતની સદસ્યતા 31 ડિસેમ્બર 2022ના રોજ પૂર્ણ થશે. આ સંપૂર્ણ કાર્યકાળ દરમિયાન ભારત પાસે બે વાર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની અધ્યક્ષતા આવશે.

ભારત ઘણા સમયથી સુરક્ષા પરિષદમાં સ્થાયી સીટની દાવેદારી કરી રહ્યું છે. ભારત સિવાય દુનિયાના તમામ દેશ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘમાં સુધારા સાથે સુરક્ષા પરિષદમાં સ્થાયી સભ્યોની સંખ્યા વધારવા માટેની માંગ કરી રહ્યા છે.

સવાલ-સુરક્ષાપરિષદની જવાબદારીઓ શું છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના છ મુખ્ય ભાગમાંથી એક છે. જેના પર આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા તથા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ચાર્ટરમાં કોઈપણ ફેરફારને મંજૂરી આપવાની જવાબદારી છે.

સવાલ-સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં અસ્થાયી સભ્યોની પંસદગી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘમાં સુરક્ષા પરિષદના અસ્થાયી સભ્યની પસંદગી કરવી તે ખૂબ જ અસરદાર પરિસ્થિતિ હોય છે. તેમાં સભ્ય દેશ બહુમત સાથે બે વર્ષ માટે 10 દેશોને ચૂંટે છે, આ 10 દેશ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં સદસ્યતા મેળવે છે. સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતના અસ્થાયી સભ્ય માટેની ચૂંટણી જબરદસ્ત વોટ સાથે થઈ હતી. ત્યારે ભારતને 192માંથી 184 વોટ મળ્યા છે. જેના પરથી કહી શકાય ભારતને સમગ્ર વિશ્વના અનેક દેશોએ સમર્થન આપ્યું છે. ઉપરાંત વૈશ્વિક ભાગીદારીમાં ભારતનું એક વિશેષ સ્થાન છે. ભારત પર દુનિયા ખૂબ જ વિશ્વાસ ધરાવે છે. વર્ષ 1950માં પહેલી વાર ભારતની અસ્થાયી સભ્ય તરીકે પસંદગી કરવામાં આવી હતી.

આ પણ વાંચો - પાણીમાંથી સોનું બનાવી બતાવ્યુ! જાણો વૈજ્ઞાનિકોના ચોંકાવનારા પ્રયોગ અંગે

સવાલ-આ પહેલા ભારતની કેટલી વાર પસંદગી કરવામાં આવી છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)માં અસ્થાયી સભ્ય તરીકે ભારતની આઠમી વાર પસંદગી કરવામાં આવી છે. ભારતને 9 વર્ષ બાદ ફરીથી આ સ્થાન પ્રાપ્ત થયું છે. આ પહેલા વર્ષ 1950-1951, 1967-1968, 1972-1973, 1977-1978, 1984-1985, 1991-1992 અને 2011-2012માં સુરક્ષા પરિષદના અસ્થાયી સભ્ય તરીકે પસંદગી કરવામાં આવી છે.

સવાલ-શુંઅસ્થાયી સભ્ય પોતાના મામલાઓને અસરકારક રીતે રજૂ કરી શકે છે?

અસ્થાયી સભ્ય ખૂબ જ અસરકારક રીતે પોતાના મુદ્દા ઉઠાવી શકે છે. તમામ મુદ્દાઓ પર વોટિંગ પ્રક્રિયા માત્ર સુરક્ષા પરિષદમાં કરવામાં આવે છે ત્યારે અસ્થાયી સભ્યોની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વની હોય છે. સુરક્ષા પરિષદમાં ક્ષેત્રીય સંતુલન જાળવી રાખવાના ઉદ્દેશ્યથી અસ્થાયી સભ્યોની પસંદગી કરવામાં આવે છે. અનેક દેશ વોટ મેળવવા માટે વર્ષોથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

સવાલ-અસ્થાયી સભ્યોની પસંદગી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?

તેમાં આફ્રિકી અને એશિયાઈ દેશો માટે 5; પૂર્વી યૂરોપીય દેશો માટે 1, લેટિન અમેરિકા અને કેરેબિયન દેશો માટે 2 અને પશ્ચિમ યૂરોપીય તથા અન્ય દેશો માટે 2 સીટની ફાળવણી કરવામાં આવે છે. બે તૃતીયાંશથી બહુમત પ્રાપ્ત થાય ત્યારે આ દેશોની પસંદગી કરવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો - આ શેરની મદદથી રોકાણકારો થયા માલામાલ, માત્ર એક વર્ષમાં રૂ. 1 લાખના થઈ ગયા રૂ. 57 લાખ

સવાલ-સુરક્ષા પરિષદના સ્થાયી દેશ કયા છે?

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પરિષદમાં 5 દેશ- અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, રશિયા અને ચીનને સ્થાયી સદસ્યતા આપવામાં આવી છે. આ દેશોની સદસ્યતા બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદના શક્તિ સંતુલનને પ્રદર્શિત કરે છે, ત્યારે સુરક્ષા પરિષદનું ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું.

સવાલ-સુરક્ષા પરિષદ માટે સ્થાયી સભ્યોની માંગ વધારવા માટે થઈ રહી છે?

વર્ષ 1946માં સુરક્ષા પરિષદની પહેલી બેઠક થઈ હતી, ત્યારબાદથી સ્થાયી સભ્યોની સ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. સ્થાયી સભ્યોની સંખ્યા વધારવા માટેની સતત માંગ કરવામાં આવી રહી છે. ભારત, જર્મની, જાપાન અને બ્રાઝીલ તથા આફ્રીકી સંઘના દેશ પરિષદમાં સ્થાયી સદસ્યતા માટેના પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ભારત, જર્મની, જાપાન અને બ્રાઝીલે તેમની દાવેદારીના સમર્થન માટે G 4 નામનું સંગઠન બનાવ્યું છે.

સવાલ-સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘનું ગઠન કેવી રીતે થયું હતું?

બીજા વિશ્વયુદ્ધના ભયંકર પરિણામ બાદ શાંતિપ્રિય દેશોના સંગઠન રૂપે વર્ષ 1945માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની રચના કરવામાં આવી હતી. સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આવનારી પેઢીઓને યુદ્ધની ભયાનકતાથી બચાવવાનો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પરિષદને વિશેષરૂપે વિશ્વ શાંતિ અને સુરક્ષા પ્રદાન કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવી. સુરક્ષા પરિષદની પહેલી બેઠક વર્ષ 1946માં થઈ હતી.

સવાલ-સુરક્ષા પરિષદની ભૂમિકા,શક્તિઓ અને તેનું કામ શું છે?

સુરક્ષા પરિષદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું સૌથી શક્તિશાળી જૂથ છે. જેની મુખ્ય જવાબદારી આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવાનું છે. તેની શક્તિઓમાં શાંતિ અભિયાનોમાં યોગદાન, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધને લાગુ કરવાનો તથા સુરક્ષા પરિષદના પ્રસ્તાવના માધ્યમથી કાર્યવાહી કરવાનું શામેલ છે. આ એક એવું જૂથ છે જે સભ્ય દેશો પર બંધનકર્તા પ્રસ્તાવ રજૂ કરવાનો અધિકાર ધરાવે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટર હેઠળ તમામ સભ્ય દેશ સુરક્ષા પરિષદના નિર્ણયના પાલન કરવા માટે બાધ્ય છે.
Published by:Ashish Goyal
First published: