સારા પ્રદર્શન માટે થોડો તણાવ જરૂરી, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા અને લાગણીઓ થાય છે પ્રભાવિત

તણાવને કોઇપણ શારીરિક, રાસાયણિક અથવા ભાવનાશીલ (Physical, chemical or emotional) પરીબળ ગણાવી શકાય કે જે શારીરિક અથવા માનસિક અશાંતિ ઊભી કરે છે.

તણાવને કોઇપણ શારીરિક, રાસાયણિક અથવા ભાવનાશીલ (Physical, chemical or emotional) પરીબળ ગણાવી શકાય કે જે શારીરિક અથવા માનસિક અશાંતિ ઊભી કરે છે. તણાવ કે સ્ટ્રેસ સ્વાસ્થ અને શરીર (Health and body) બંને માટે નુક્શાનકારક છે.

  • Share this:
નવી દિલ્હી: તણાવ વિનાના જીવનની કલ્પના થઈ શકે નહીં. તણાવ (Stress) એ જીવનનો એટલો અવિભાજિત હિસ્સો છે કે જેને સામાન્ય વ્યકિતત્વના વિકાસ માટે જરૂરી ગણવામાં આવે છે. તણાવને કોઇપણ શારીરિક, રાસાયણિક અથવા ભાવનાશીલ (Physical, chemical or emotional) પરીબળ ગણાવી શકાય કે જે શારીરિક અથવા માનસિક અશાંતિ ઊભી કરે છે. તણાવ કે સ્ટ્રેસ સ્વાસ્થ અને શરીર (Health and body) બંને માટે નુક્શાનકારક છે. જો તણાવ વધારે પડતો તીવ્ર બની જાય તો તે ગંભીર મનોવિકૃતિ (Psychosis) માટેનું કારણ અથવા માનસિક બીમારી(Mental illness)ને નોતરનાર બની શકે છે.

તણાવના મોટાભાગે નુક્શાનકારક જ હોય છે. પણ તાજેતરમાં જ અમેરિકાના રોચેસ્ટર યુનિવર્સિટી દ્વારા થયેલી એક સ્ટડી પર જો નજર કરવામાં આવે તો તેના પરિણામ અને તારણ કદાચ તમને ચોંકાવી શકે છે. અભ્યાસ પ્રમાણે સામાન્ય તણાવ કામકાજમાં તમારા પ્રદર્શનને વધારવામાં અને તેને સારું બનાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. ખાસકરીને કોલેજ ગોઈંગ સ્ટુડન્ટ્સ (College Going Students) પોતાના સ્ટ્રેસ કે તણાવને કારણે વધું સારું પરફોર્મ કરે તો તે ઓછા ચિંતિત જોવા મળે છે સાથે જ આવા લોકો વધુ સ્વસ્થ પણ જોવા મળે છે.

હળવા પ્રકારનો તણાવ કયારેક લાભદાયક નિવડે છે. દા.ત. કોઇ પ્રોજેકટ હાથ પર હોય ત્યારે થોડુ દબાણ અનુભવાય જેને કારણે હમેંશા આપણને સારુ કામ કરવાની ફરજ પડે છે, વધારે ઘ્યાન કેન્દ્રીત કરી શકીએ છીએ અને ઉત્સાહપૂર્વક કામ કરી શકીએ છીએ.

કોલેજના વિદ્યાર્થીઓને પ્રશિક્ષિત કરાયા

સામાન્યરીતે એક વિદ્યાર્થી પોતાના અભ્યાસકાળ દરમ્યાન અસંખ્ય વખત તણાવ અને સ્ટ્રેસનો અનુભવ કરતો હોય છે. જીવનમાં ઘણાબધા એવા પ્રસંગો બનતા હોય છે, જ્યાં સામાન્ય રીતે વ્યક્તિ તણાવ અથવા નર્વસનેસનો અનુભવ કરતો જ હોય છે. આખી દુનિયામાં કદાચ એવો એકપણ વ્યક્તિ નહીં હોય, જેણે પોતાના જીવનમાં ક્યારેય સ્ટ્રેસ લીધો જ ન હોય. ઈન્ટરવ્યુ આપી વખતે પરસેવાથી લથપથ હથેળીઓ, હ્રદયના ધબકારા વધી જવા, પરીક્ષા પહેલા જ પેટમાં દર્દ આ તમામ લક્ષણો તણાવના છે.

આપણામાંથી મોટાભાગના તમામ લોકો કોઈ નવી દબાણવાળી કે અસામાન્ય પરિસ્થિતીમાં આવા તણાવના લક્ષણો અનુભવતા જ હોઈએ છીએ. રોચેસ્ટર યુનિવર્સિટીના મનોવૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે કોઈપણ વ્યક્તિ તણાવ કે સ્ટ્રેસને કેવી રીતે હેન્ડલ કરે છે અને તેના પર કેવી પ્રતિક્રીયા આપે છે તે બાબત વ્યક્તિના માનસિક અને શારીરીક સ્વાસ્થ તથા સફળતા પર ખુબ અસર કરે છે

અગાઉ આપેલા ઉદાહરણ પ્રમાણે સ્ટ્રેસ કે તણાવને પોતાનું કામ વધું સારુ બનાવવા માટે પણ મદદગાર બનાવી શકાય છે, તેવું જ કંઈક રોચેસ્ટરના અભ્યાસકર્તાઓએ પણ કર્યું. તેમણે વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોને પ્રશિક્ષણ આપ્યું કે તે પોતાના તણાવને કમજોરી નહી પણ તાકાત બનાવે અને એક ટુલના રુપમાં તેનો ઉપયોગ કરે. સંશોધનમાં જોણવા મળ્યું કે આ રીતથી વિદ્યાર્થીઓમાં ચિંતાનું પ્રમાણ પણ ધટ્યું અને દુડ સ્ટ્રેસની થીયરીએ વિદ્યાર્થીઓની મનસિકતામાં પણ બદલાવ કર્યો. અભ્યાસમાં શામેલ કરાયેલા અને પ્રશિક્ષણ આપેલા વિદ્યાર્થીઓએ સારા માર્કસ મેળવ્યા સાથે જ એકેડમિક ચેલેન્જીસનો પણ સારી રીતે સામનો કર્યો અને નામાંકન પણ મેળવ્યું. આ વિદ્યાર્થીઓએ તણાવ સંબંધિત પોતોના અભિગમને બદલ્યો અને સમજ્યું કે તણાવની પ્રતિક્રિયાઓ તેમના પ્રદર્શન સાથે સંબંધ ધરાવે છે.

નિર્ણય અને લાગણીઓને પ્રભાવિત કરે છે તણાવ

આ બાબતનો અનુભવ આપણે તમામએ કરેલો છે કે જ્યારે પણ આપણે તણાવમાં કોઈ વસાત કે વસ્તુનો નિર્ણય લઈએ તો તે સામાન્ય સ્થિતિમાં કરેલા નિર્ણય કરતા તદ્દન જુદો હોઈ શકે છે. પણ જો આપણે તણાવને આધિન ના થઈ તેનો ઉપયોગ કરીએ તો આ નિર્ણય ખરાબને બદલે સારો થઈ શકે છે. મનોવિજ્ઞાનના પ્રોફેસર અને મુખ્ય સંશોધક જેરેમી જેમિસનના જણાવ્યા મુજબ, અમે એક અભિગમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. જે તણાવના ફાયદા દર્શાવે છે અને તેઓ પ્રતિભાગિઓને એ લખવા પ્રેરિત કરે છે કે તેણે કઈ રીતે તણાવનો લાભ મેળવ્યો અને તેનાથી શું હાંસલ કર્યું. તેઓએ સંશોધન કર્યું કે કેવી રીતે તણાવના અનુભવો નિર્ણયો, લાગણીઓને પ્રભાવિત કરે છે.

સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે, તણાવ ખરાબ છે અને હંમેશા તેને ટાળવો જોઈએ. જોકે આધુનિક જીવનમાં તણાવ એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં તણાવ કામગીરી કરવાની ક્ષમતામાં વધારો કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, પ્રથમ વખત નોકરી માટે ઇન્ટરવ્યૂ આપતાં, એક વિદ્યાર્થી તેના હૃદયના ધબકારા અને પરસેવાની હથેળીઓનેતણાવ ગણે છે અને નર્વસ થાય છે., જ્યારે હકીકતમાં તણાવની આ પ્રક્રિયા મગજને ઓક્સિજન આપવા અને ઉર્જાનો સંચાર કરતા હોર્મોન્સને રિલીઝ કરવામાં મદદરૂપ થતી હોય છે.

તણાવમાં જરૂરી છે યાગ્ય પ્રતિક્રીયા

તણાવના અમુક કારણો ટાળી ના શકાય તેવા હોય છે. ઘણીવખત તમે તણાવ ઊભુ કરનાર પરિબળોને અટકાવી કે બદલી પણ નથી શકતા એવી પરિસ્થિતીમાં આપણું જ્ઞાન અને કૌશલ્ય આપણને મદદરૂપ થાય છે. કહેવાય છે કે માનવીએ આજીવન વિદ્યાર્થી બનીને જ રહેવું જોઈએ જેથી તે દરેક વસ્તુમાંથી કંઈક નવું શીખી શકે. એવી પરિસ્થિતીઓ કે જ્યા તણાવ થવાનો જ છે તના પર યોગ્ય પ્રતિક્રીયા આપવી ખુબ જરૂરી છે. મોટાભાગે જોવા મળતું હોય છે કે તણાવમાં આવી જતા લોકો પોતાનું કામ અધુરુ મુકી ધે છે અથવા તે તેનાથી અંતર બનાવી લે છે પણ આવું કરવું એ લાંબા કે ટુંકા ગાળે નુક્શાનકારક નિવડી શકે છે અને આવી પરિસ્થિતીને પહોંચીવળવા અને તેનો સામનો કરવા માટે તેના પર યોગ્ય પ્રતિક્રીયા આપવી અને તે પ્રતિક્રીયા શું હોઈ શકે તે શોધી કીઢવું જરૂરી છે.
Published by:kuldipsinh barot
First published: