ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં સંડોવાયેલા લોકોને સરકારી નોકરી અને પાસપોર્ટ મળી શકે? જાણો, શું કહે છે કાયદો

પ્રતિકાત્મક તસવીર

સરકારી નોકરી (government job ) મેળવવા માટે ઘણા લોકોના મનમા અનેક પ્રશ્નો પ્રવર્તી રહ્યા હોય છે. જેમ કે કોઇ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ (criminal records) સાથે જોડાયેલ હોય કે સજા થઇ હોય તો તેનાથી ભવિષ્યમાં સરકારી નોકરી મળી શકે કે નહીં, તેનાથી પાસપોર્ટ (Passport) પર શું અસર પડી શકે છે

  • Share this:
નવી દિલ્લી: સરકારી નોકરી (government job ) મેળવવા માટે ઘણા લોકોના મનમા અનેક પ્રશ્નો પ્રવર્તી રહ્યા હોય છે. જેમ કે કોઇ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ (criminal records) સાથે જોડાયેલ હોય કે સજા થઇ હોય તો તેનાથી ભવિષ્યમાં સરકારી નોકરી મળી શકે કે નહીં, તેનાથી પાસપોર્ટ (Passport) પર શું અસર પડી શકે છે વગેરે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં (Jammu-kashmir) પોલીસે એક સર્ક્યુલર જાહેર કરી ફીલ્ડ ઇન્ટેલિજન્સ યૂનિટ્સને કહ્યું કે જો કોઇ સરકારી નોકરી કે પાસપોર્ટ માટે અરજી કરે તો તપાસ કરવામાં આવે કે તે કોઇ પથ્થરમારો કે સરકાર વિરુદ્ધ પ્રદર્શનમાં સામેલ હતો કે નહીં. જો આવા કોઇ પુરાવા મળે તો સિક્યોરિટી ક્લિયરન્સ નહીં મળે. એટલે કે ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ સાથે સંડોવાયેલ વ્યક્તિને ન તો પાસપોર્ટ મળશે અને તો સરકારી નોકરી.

તો આવો જાણીએ કાશ્મીર પોલીસના આ આદેશ વિશે વિગતવાર.

આ પરિસ્થિતિમાં પાસપોર્ટ ઓથોરિટી નહીં આપે પાસપોર્ટ

- ઇન્ડિયન પાસપોર્ટ એક્ટ 1967ના સેક્શન 6(2) અનુસાર પાસપોર્ટ અધિકારીની (indian passports act) પાસે અધિકાર છે કે તે પાસપોર્ટ આપવાથી મનાઇ કરી શકે છે. 1) જો અરજીકર્તા ભારતીય નાગરિક ન હોય. 2) અરજીકર્તા ભારત બહાર દેશની સંપ્રભુત અને અખંડિતતા વિરોધી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હોય અથવા અરજીકર્તાના વિદેશ જવાથી દેશની સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઇ શકે. 3) તે વ્યક્તિના વિદેશમાં હોવાથી ભારતના કોઇ દેશ સાથે મૈત્રી સંબંધ પર ખરાબ અસર પડે.

- જો કોઇની વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરન્ટ કે હાજર થવા માટે સમન્સ પાઠવવાનું પેન્ડિંગ છે તો પણ પાસપોર્ટ અધિકારી પાસપોર્ટ અરજી રદ્દ કરી શકે છે. જો કેન્દ્ર સરકારને લાગે કે કોઇ વ્યક્તિને પાસપોર્ટ આપવો જનહિતના પક્ષમાં નથી તો તેને પાસપોર્ટ આપવાથી મનાઇ કરી શકે છે.

- જો પાંચ વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી બે વર્ષની સજા થઇ હોય તો પાસપોર્ટ અધિકારી તેને પાસપોર્ટ આપવાથી મનાઇ કરી શકે છે. પાંચ વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા બે વર્ષની સજા ધરાવતો કોઇ ગુનો સાબિત થાય તો પાસપોર્ટ મળશે નહીં. જો અરજીકર્તા સામે કોઇ ક્રિમીનલ કોર્ટમાં કોઇ કેસ દાખલ છે તો પણ પાસપોર્ટની અરજી કેન્સલ થઇ શકે છે.

ગુનાહિત કેસના આધારે પાસપોર્ટ અરજી રિજેક્ટ થાય તો શું છે કાયદાકિય પગલા?

- પાસપોર્ટ એક્ટના સેક્શન 22 અંતર્ગત 1993માં કેન્દ્ર સરકારે એક નોટિફિકેશન જાહેર કર્યુ હતું. જે કોઇ પણ વ્યક્તિ કે કોઇ ગૃપને નિશ્ચિત સમય માટે પાસપોર્ટ જાહેર કરવાની પરવાનગી આપે છે.

- વિદેશ મંત્રાલયની આ નોટિફિકેશન તેવા લોકો માટે રાહત સમાન છે, જેમની સામે ગુનાહિત કેસ પેન્ડિંગ છે. આ નોટિફિકેશન અંતર્ગત જો કોર્ટમાંથી પરવાનગી વળે તો અરજીકર્તા નિશ્ચિત સમય માટે પાસપોર્ટ મેળવી શકે છે અને જો આદેશમાં કોઇ સમયગાળો ન લખ્યો હોય તો પાસપોર્ટ એક વર્ષ માટે ચાલે છે.

આ નોટિફિકેશન પર કોર્ટનું વલણ શું છે?

- 1993ના નોટિફિકેશનને લઇને દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. જાન્યુઆરી, 2016માં હાઇકોર્ટે નોટિફિકેશન અને એક્ટના સેક્શન6(2)(f)ને પણ યથાવત રાખ્યો.

-આ અંગે અરજીકર્તા સીનિયર એડવોકેટ પ્રશાંત ભુષણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ નિર્ણયને પડકાર્યો. તેમનું કહેવું હતું કે, આ સેક્શન ગંભીર અને સામાન્ય ગંભીર ગુનાઓ અથવા જામીનપાત્ર અને બિન જામીનપાત્ર ગુનાઓમાં કોઇ અંતર ધરાવો નથી. તેથી તે અયોગ્ય છે. અપીલમાં 1993ના નોટિફિકેશનમાં એક વર્ષના સમયગાળા માટે પાસપોર્ટ જાહેર કરવાના નિયમને પડકારવામાં આવ્યો છે.

- ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓના બે પ્રકાર હોય છેઃ

1) સિવિલ કેસ
2) ક્રિમિનલ કેસ

ક્રિમિનલ કેસની સરકારી નોકરી પર અસર

જો કોઇ વ્યક્તિ તમારી સામે કોઇ ક્રિમિનલ કેસ દાખલ કરે તો માત્ર કેસ દાખલ થવાથી તમારી સરકારી નોકરી ચાલી જતી નથી.

પરંતુ જો તમને તે કેસ અંતર્ગત અરેસ્ટ કરવામાં આવે અને 24 કલાકથી વધુ સમય માટે પોલીસ કસ્ટડી કે જ્યુડીશ્યલ કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવે તો તમારો ડિપાર્ટમેન્ટ તમને સસ્પેન્ડ કરી શકે છે પરંતુ તમને નોકરી પરથી હટાવવામાં આવતા નથી.

જો તમારા પર કોઇ ગુનાહિત કેસ ચાલું છે પરંતુ તમારી ધરપકડ કરવામાં આવી નથી કે પછી તમારી ધરપકડ કરાઇ છે પણ 24 કલાકથી વધુ કસ્ટડીમાં રાખવામાં નથી આવ્યા ત્યારે તમારો ડિપાર્ટમેન્ટ તમને સસ્પેન્ડ કરી શકે નહીં, પણ તેમને તમારા કેસની ફાઇલ મંગાવીને પોતાની રીતે તપાસ કરવાનો અધિકાર છે.

જો તમને કોઇ ગુનાહિત કેસમાં 24 કલાકથી વધુ સમયની સજા થાય છે અને તમે હાઇકોર્ટ કે સુપ્રીકોર્ટમાં અપીલ માટે સમય લઇ લો છો સાથે જ તમે ધરપકડથી બચવા માટે બેલ પણ લઇ લો છો, તો પણ તમારો ડિપાર્ટમેન્ટ તમને સસ્પેન્ડ કરી દે છે. પરંતુ જો તમે લોવર કોર્ટના નિર્ણયની સામે ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ માટે જતા નથી તો તમારો ડિપાર્ટમેન્ટ તમને નોકરી પરથી દૂર કરી શકે છે.

આ પણ વાંચો: અફઘાનિસ્તાનમાં સંગઠિત થયેલું આ ISIનું નવું આતંકી સંગઠન હિઝબ-એ-વિલાયત ભારત માટે બનશે ખતરો?

સિવિલ કેસની સરકારી નોકરી પર અસર

- જો તમારી પર કોઇ સિવિલ કેસ ચાલે છે, જેમ કે પ્રોપર્ટીના ભાગલા વગેરે તો સિવિલ કેસમાં કોઇ સજાની જોગવાઇ નથી, પરંતુ તમારા પર કોઇ દંડ લગાવવામાં આવે તો તેની સરકારી નોકરી પર કોઇ અસર પડતી નથી.

- પરંતુ જો તમારી પત્ની ઘરેલૂં હિંસા કે દહેજ ઉત્પીડનનો કેસ કરે છે અને કોર્ટ દ્વારા સજા આપવામાં આવે છે તો તમારી સરકારી નોકરી જઇ શકે છે.

આ પણ વાંચો: અફઘાનિસ્તાનના પૂર્વ મંત્રી જર્મનીમાં બન્યા પિઝા ડિલીવરી બોય, તસવીરો વાયરલ

ગુનાહિત રેકોર્ડની અસર સરકારી નોકરી મેળવવામાં પડે?

હા. સરકારી નોકરીની ભરતી પ્રક્રિયામાં કેરેક્ટ સર્ટિફિકેટ લેવામાં આવે છે. તે જોવામાં આવે છે કે વ્યક્તિ સરકારી નોકરી કરનાર છે તેનું કેરેક્ટર કેવું છે.

સામાન્ય રીતે અરજીકર્તાએ જ કેરેક્ટર સર્ટિફિકેટ આપવાનું હોય છે. તેમની પાસે ભરાવવામાં આવતા ફોર્મમાં પૂછવામાં આવે છે કે, શું ભૂતકાળમાં તેમની ધરપકડ થઇ હતી? શું તેમને કસ્ટડીમાં લેવાયા છે? શું તેમને કોઇ ગુના માટે આરોપી જાહેર કરાયા છે? શું તેમની સામે કોઇ કેસ પેંડિંગ છે?

જો કોઇ ઉમેદવાર ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં સંડોવાયેલ હોય તો તેની અરજી આપમેળે રદ્દ થતી નથી. તેનો ઉપયોગ અરજદારની ઉમેદવારી રદ કરવા માટે થઇ શકે છે. હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશો દ્વારા બનાવાયેલા કાયદાઓ જણાવે છે કે ગુનાહિત રેકોર્ડ ધરાવતા અરજદારની ભરતી માટે કોઇને પણ ફરજ પાડી શકાય નહીં.

અરજદાર પર લાગેલા આરોપો અને પેંડિંગ કેસોના આધારે એમ્પ્લોયર પોતાની રીતે નિર્ણય લઇ શકે છે.

ક્રિમિનલ કેસની જાણકારી છુપાવીને નોકરી લેવા પર ભોગવવા પડી શકે છે ગંભીર પરીણામો

- જો કોઇ વ્યક્તિ સરકારી નોકરીના આવેદનમાં ક્રિમિનલ રેકોર્ડ સાથે જોડાયેલ જાણકારી છુપાવી નોકરી કરે છે તો તેની વિરુદ્ધ કેસ દાખલ થઇ શકે છે અને ઉમેદવારી રદ્દ થઇ શકે છે અથવા જો તેની નોકરી ચાલું હોય તો તેની સેવા સમાપ્ત કરી દેવામાં આવે છે.

- જો આવું કરનાર વ્યક્તિનું સત્ય નોકરીના લાંબા સમય બાદ સામે આવે તો તપાસની જરૂર પડે છે. જેનાથી સાબિત કરી શકાય કે કર્મચારીએ સત્ય છૂપાવ્યું અને તેની સેવા સમાપ્ત કરવામાં આવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે અવતાર સિંહ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા (2016)માં કેટલાક દાયકાઓમાં આપવામાં ઘણા ચુકાદાઓનો સારાંશ આપીને માર્ગદર્શિકા નક્કી કરી હતી.
Published by:kuldipsinh barot
First published: