Constitution Day 2021: ભારતના બંધારણની રચના કઈ રીતે થઈ? વાંચો તેનાથી જોડાયેલી મહત્વની વાતો

બંધારણીય મૂલ્યો પ્રત્યે નાગરિકોમાં આદરની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.

Constitution Day 2021: ભારતીય બંધારણ એ વિશ્વનું સૌથી લાંબુ લેખિત બંધારણ છે. તેના ઘણા ભાગ યુનાઇટેડ કિંગડમ, અમેરિકા, જર્મની, આયર્લેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા અને જાપાનના બંધારણમાંથી લેવામાં આવ્યા છે.

  • Share this:
    Constitution Day 2021: દરેક ભારતીય નાગરિક માટે દર વર્ષે 26 નવેમ્બર અત્યંત ખાસ દિવસ છે. આ એ જ દિવસ છે જ્યારે દેશની બંધારણ સભાએ વર્તમાન બંધારણને વિધિવત અપનાવ્યું હતું. એ બંધારણ જ છે જે આપણને સ્વતંત્ર દેશના સ્વતંત્ર નાગરિકની લાગણીનો અહેસાસ કરાવે છે. જ્યાં બંધારણમાં આપેલા મૂળભૂત અધિકારો આપણી ઢાલ બનીને આપણને આપણો અધિકાર અપાવે છે, તો તેમાં આપેલી મૂળભૂત ફરજોમાં આપણી જવાબદારીઓનું પણ સ્મરણ કરાવે છે. દર વર્ષે 26 નવેમ્બરનો દિવસ દેશમાં બંધારણ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. 26 નવેમ્બરને રાષ્ટ્રીય કાનૂન દિવસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

    26 નવેમ્બર 1949ના દેશની બંધારણ સભાએ વર્તમાન બંધારણને વિધિવત રીતે અપનાવ્યું હતું. જો કે, તેને 26 જાન્યુઆરી 1950ના લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું.
    ક્યારે અને શા માટે લેવામાં આવ્યો બંધારણ દિવસ મનાવવાનો નિર્ણય?
    2015માં બંધારણના ઘડવૈયા ડૉ. આંબેડકરની 125મી જયંતિ વર્ષ તરીકે 26 નવેમ્બરે સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયે આ દિવસને 'બંધારણ દિવસ' તરીકે ઉજવવાના કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયની જાણકારી આપી હતી. બંધારણીય મૂલ્યો પ્રત્યે નાગરિકોમાં આદરની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.

    બંધારણની જરૂર કેમ પડી?

    200 વર્ષ સુધી બ્રિટિશ શાસનનો કાર્યકાળ ખતમ થયા બાદ ભારતને એવા કાયદાની જરૂર હતી, જે દેશમાં રહેતા લોકો, વિવિધ ધર્મો વચ્ચે સમાનતા અને એકતા લાવી શકે. ભારતને આ પુસ્તકની જરૂર એટલા માટે હતી જેથી દેશ એકજૂટ થાય અને તમામ લોકોને કોઈપણ ભેદભાવ વિના તમામ અધિકારો મળે. તેને જોતા સ્વતંત્રતા સેનાનીઓમાં બંધારણ બનાવવાની માંગ શરૂ થઈ. જ્યારે દેશ આઝાદ થવાનો હતો ત્યારે બંધારણ સભાની રચનાની માંગ ઉઠવા લાગી.

    કેવી રીતે બન્યું ભારતનું બંધારણ?

    આઝાદી પહેલા પણ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં બંધારણ નિર્માણની ચર્ચા થતી હતી. આઝાદી પછી બંધારણ સભાની રચના કરવામાં આવી. બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક 9 ડિસેમ્બર 1946ના રોજ સંસદ ભવનના સેન્ટ્રલ હોલમાં મળી હતી. તે દિવસે બેઠકમાં માત્ર 207 સભ્યો હાજર હતા. અગાઉ બંધારણ સભામાં કુલ 389 સભ્યો હતા, પરંતુ દેશના વિભાજન પછી, કેટલાક રજવાડાઓએ બંધારણ સભામાં ભાગ ન લેવાને કારણે એસેમ્બલીના સભ્યોની સંખ્યા ઘટીને 299 થઈ ગઈ હતી.

    આ પણ વાંચો: 26/11: ગોઝારા આતંકી હુમલાની આજે 13મી વરસી, ગેટવે ઓફ ઇન્ડિયા પર શહીદ લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવશે

    બંધારણ સભાના મુખ્ય સભ્યો કોણ-કોણ હતા?

    બંધારણ સભાના સદસ્ય ભારતના રાજ્યો સભાઓના ચૂંટાયેલા સભ્યો દ્વારા ચૂંટાયા હતા. જવાહરલાલ નહેરુ, ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર, ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ વગેરે આ સભાના પ્રમુખ સભ્યો હતા.

    વિશ્વનું સૌથી લાંબુ લેખિત બંધારણ છે ભારતનું

    ભારતીય બંધારણ એ વિશ્વનું સૌથી લાંબુ લેખિત બંધારણ છે. તેના ઘણા ભાગ યુનાઇટેડ કિંગડમ, અમેરિકા, જર્મની, આયર્લેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા અને જાપાનના બંધારણમાંથી લેવામાં આવ્યા છે. તેમાં દેશના નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો, ફરજો, સરકારની ભૂમિકા, વડાપ્રધાન, રાષ્ટ્રપતિ, રાજ્યપાલ અને મુખ્યમંત્રીની સત્તાઓનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. વિધાનસભા, કારોબારી અને ન્યાયતંત્રનું કામ શું છે, દેશ ચલાવવામાં તેમની ભૂમિકા શું છે, આ તમામ બાબતોનો ઉલ્લેખ બંધારણમાં છે.

    આ પણ વાંચો: International Day for the Elimination of Violence against Women: જાણો તેનું મહત્વ અને આ વર્ષની થીમ

    કેવી દેખાય છે મૂળ નકલ

    - 16 ઈંચ પહોળી છે બંધારણની મૂળ નકલ

    - 22 ઇંચ લાંબી ચર્મપત્ર શીટ્સ પર લખવામાં આવી છે

    - આ હસ્તપ્રતમાં 251 પૃષ્ઠ છે

    કેટલા દિવસમાં તૈયાર થયું

    - સંપૂર્ણ બંધારણ તૈયાર કરવામાં 2 વર્ષ, 11 મહિના અને 18 દિવસનો સમય લાગ્યો હતો. તે 26 નવેમ્બર, 1949ના રોજ પૂર્ણ થયું હતું. 26 જાન્યુઆરી 1950ના રોજ ભારત ગણરાજ્યનું આ બંધારણ અમલમાં આવ્યું હતું.

    - બંધારણની મૂળ નકલ પ્રેમ બિહારી નારાયણ રાયજાદાએ હાથે લખી હતી. તે ઉત્કૃષ્ટ કેલીગ્રાફી દ્વારા ઇટાલિક અક્ષરોમાં લખવામાં આવી છે. તેના દરેક પાનાને શાંતિનિકેતનના કલાકારોએ સજાવ્યું હતું.

    આ પણ વાંચો: લાચિત બોરફૂકન: મુઘલોને હરાવનારા એ વીર યૌદ્ધા, જે આસામના ‘શિવાજી’ તરીકે ઓળખાય છે

    - બંધારણની મૂળ નકલો હિન્દી અને અંગ્રેજી એમ બે ભાષાઓમાં લખવામાં આવી હતી. તેઓ આજે પણ ભારતની સંસદમાં હિલીયમ ભરેલા બોક્સમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે.

    - 26 જાન્યુઆરી 1950ના બંધારણ અમલમાં આવ્યું હતું. આ દિવસને ભારત ગણતંત્ર દિવસ તરીકે ઉજવે છે.

    - હસ્તલિખિત બંધારણ પર 24 જાન્યુઆરી, 1950ના બંધારણ સભાના 284 સભ્યો દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 15 મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે. બે દિવસ પછી, 26 જાન્યુઆરીથી આ બંધારણ દેશમાં અમલમાં આવ્યું.

    - 25 ભાગો, 470 અનુચ્છેદો અને 12 સૂચિઓમાં વિભાજિત ભારતીય બંધારણ એ વિશ્વનું સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે.

    - મૂળરૂપે ભારતીય બંધારણમાં કુલ 395 કલમો (22 ભાગોમાં વિભાજિત) અને 8 અનુસૂચિઓ હતી, પરંતુ વિવિધ સુધારાઓના પરિણામે વર્તમાનમાં તેમાં કુલ 470 કલમો (25 ભાગોમાં વિભાજિત) અને 12 અનુસૂચિઓ છે. બંધારણના ત્રીજા ભાગમાં મૂળભૂત અધિકારોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
    Published by:Nirali Dave
    First published: