Home /News /career /

Know Your Paramilitary | દેશના સૌથી જાબાઝ જવાનોનું દળ છે NSG, જાણો કેવી છે આ 'બ્લેક પેન્થર્સ'ની તાકાત

Know Your Paramilitary | દેશના સૌથી જાબાઝ જવાનોનું દળ છે NSG, જાણો કેવી છે આ 'બ્લેક પેન્થર્સ'ની તાકાત

દેશમાં અનેક આફતો વખતે ઓપરેશનો પાર પાડતા એનએસજી વિશે જાણવા જેવું

Know Your Paramilitary Forces : દેશમાં આતંકી હુમલાઓ વખતે આતંકવાદીઓના અનેકવાર દાંત ખાટા કરી નાખનારા નેશનલ સિક્યોરિટી ગાર્ડ એનએસજી (NSG) વિશે જાણવા જેવું. અમારી ખાસ શ્રેમી 'નો યોર પેરામિલિટરી'ના આ ત્રીજા ભાગમાં

    National Security Guards : નેશનલ સિક્યોરિટી ગાર્ડ (NSG)ના લગભગ 7,000 કમાન્ડો અને અધિકારીઓનું એક જ મિશન છે - ઝીરો એરર (Zero Error). એનએસજી વિશ્વના સૌથી વધુ પ્રશિક્ષિત અને સુસજ્જ દળો (world’s most highly trained Force)માં સામેલ છે, જે કોઈ પણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી શકે છે. એન.એસ.જી. માટે પસંદ કરાયેલા શ્રેષ્ઠ અને યોગ્ય જવાનો અને અધિકારીઓ ઘણા રાઉન્ડની તાલીમ અને સખત ટેસ્ટમાંથી (training and tough tests) પસાર થાય છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડ એ કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો અને ભારતીય સૈન્યના જવાનોનું (Central Armed Police Forces and the Indian Army) ડ્યુઅલ અને ડેડલી કોમ્બિનેશન છે.

    બ્રિટિશ આર્મી (સ્પેશિયલ એર સર્વિસ), જર્મનીના બોર્ડર ગાર્ડ ગ્રૂપ 9, ઇઝરાયેલના સયેરેટ મટકલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ડેલ્ટા ફોર્સના વિશેષ દળોના અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ બાદ એનએસજીની રચના કરવામાં આવી હતી. તેની રચના કોઈ પણ બંધકની સ્થિતિ અથવા આતંકવાદી હુમલાને પહોંચી વળવા માટે કરવામાં આવી હતી.

    આ દળ કાર્યલક્ષી હોય છે અને તેમાં સ્પેશ્યલ એક્શન ગ્રૂપ (એસએજી)ના સ્વરૂપમાં બે મુખ્ય તત્ત્વો છે, જેમાં આર્મીના જવાનોનો સમાવેશ થાય છે અને સ્પેશિયલ રેન્જર ગ્રૂપ (એસઆરજી) કે જેમાં કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો અને રાજ્ય પોલીસ દળોમાંથી લેવામાં આવેલા જવાનોનો સમાવેશ થાય છે.

    એનએસજીમાં એક નેશનલ બોમ્બ ડેટા સેન્ટર પણ છે જે ભારત અને વિદેશમાં નોંધાયેલી બોમ્બ ધડાકાની પ્રવૃત્તિઓનો કેન્દ્રિય ડેટાબેઝ જાળવે છે. એનબીડીસી તમામ આતંકવાદી બોમ્બ ધડાકાની પ્રવૃત્તિઓને એકત્ર કરે છે. તેનું વિશ્લેષણ કરે છે અને તેનું મૂલ્યાંકન કરે છે તથા સંબંધિત કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓને તમામ માહિતીઓ ઉપલબ્ધ કરે છે. એનએસજીના બ્લેક કેટ કમાન્ડોઝમાંથી માત્ર પસંદગીના વીવીઆઇપીને જ કવર મળે છે, જેમાં સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહ અને ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન યોગી આદિત્યનાથનો પણ સમાવેશ થાય છે.

    NSGનાં  જાબાઝ કમાન્ડોઝનો ઇતિહાસ

    ઓપરેશન બ્લુ સ્ટારના બાદ તરત જ સરકારે કોઈ પણ પ્રકારના આતંકવાદી હુમલા અને બંધકની પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે એક ફેડરલ આકસ્મિક દળ બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. 16 મે, 1984ના રોજ રાજકીય બાબતો પરની કેબિનેટ સમિતિ (CCPA)એ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડ (National Security Guard- NSG) તરીકે ઓળખાતા વિશેષ શાંતિરક્ષક દળની રચના કરવાની મંજૂરી આપી હતી. 4 જાન્યુઆરી, 1985ના રોજ દળના માળખા અને અન્ય જરૂરિયાતો નક્કી કરવા માટે કેબિનેટ સચિવની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ નક્કી કર્યું હતું કે હાલ પૂરતું દળનું કુલ કદ 5,000થી વધુ નહીં હોય, કલર સર્વિસ નહીં હોય અને એનએસજી સંપૂર્ણપણે આર્મી અને સીએપીએફના ડેપ્યુટેશન પર આધારિત રહેશે. છેવટે, ભારતના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી પછી આ દળની રચના માત્ર ડેપ્યુટેશન ધોરણે કરવામાં આવી હતી.

    NSGનુ માળખું

    આ દળની શરૂઆત કુલ 5,000 ઉચ્ચ પ્રશિક્ષિત અધિકારીઓ અને જવાનોની તાકાતથી થઈ હતી અને છેલ્લા લગભગ ચાર દાયકામાં ફક્ત 2,000 વધુ જવાનો જ ઉમેરવામાં આવ્યા છે. એન.એસ.જી.નું નેતૃત્વ ડિરેક્ટર જનરલ રેન્કના એક આઈપીએસ અધિકારી કરે છે, જે ચાર ઇન્સ્પેક્ટર જનરલની દેખરેખ રાખે છે, જેમાં ભારતીય સેનાના એક મોટા જનરલ રેન્કના અધિકારીનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે આઇજી (ઓપરેશન્સ) છે. અન્ય આઇજી હેડ ટ્રેનિંગ, પ્રોવિઝનિંગ અને હેડક્વાર્ટર્સ. તેમજ જોઇન્ટ સેક્રેટરી લેવલના અધિકારી પણ તંત્રના નાણાંકીય કામનું ધ્યાન રાખતા ડીજીના હાથ નીચે કામ કરે છે.

    આ પણ વાંચો : Nada Bet : ભારત-પાકિસ્તાન બોર્ડર નડા બેટ પર જોવા મળશે વાઘા બોર્ડર જેવો નજારો, નવા આકર્ષણનો ઉમેરો

    એનએસજીને ચાર જૂથોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે - સ્પેશિયલ એક્શન ગ્રુપ, જે આતંકવાદ વિરોધી અને ઉગ્રવાદ વિરોધી કામગીરીની દેખરેખ રાખે છે અને તેમાં ભારતીય સૈન્ય અને સીએપીએફના કમાન્ડો અને અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. ત્યાર બાદ સ્પેશિયલ રેન્જર ગ્રૂપ છે, જે કાઉન્ટરટેરર ફોર્સ છે અને તેનો ઉપયોગ એસએજી (SAG) સાથે થાય છે. વીવીઆઈપીને સુરક્ષા આપવા માટે એસઆરજીની બે ટીમો પણ જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત સ્પેશ્યલ કમ્પોઝિટ ગ્રુપ પણ છે, જેનું નેતૃત્વ ભારતીય સેનાના એક અધિકારી કરે છે, જે ગ્રુપ કમાન્ડર તરીકે કામ કરે છે અને મુંબઈ, ચેન્નાઈ, હૈદરાબાદ, કોલકાતા અને ગાંધીનગરમાં સ્થિત પ્રાદેશિક કેન્દ્રોનું નેતૃત્વ કરે છે.

    આ જૂથોને ટેકો આપવા માટે, ઇલેક્ટ્રોનિક સપોર્ટ ગ્રુપ છે, જે તકનીકી અને ઇલેક્ટ્રોનિક સહાય આપે છે. આ હબમાં એક બોમ્બ ડેટા સેન્ટર પણ છે, જે બોમ્બ, આઇઇડી વગેરે ની માહિતી એકઠી કરે છે અને અન્ય કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓને મદદ કરવા માટે અહેવાલો તૈયાર કરવા માટે તેનું વિશ્લેષણ કરે છે.

    NSG  કમાન્ડોઝની બહાદુરીના કિસ્સા

    એન.એસ.જી.ના જન્મ પછી તરત જ 1986માં તેણે તેની પ્રથમ મોટી કવાયત, ઓપરેશન બ્લેક થંડર હાથ ધરી હતી. 1986 અને 1988માં સુવર્ણ મંદિર સંકુલમાંથી આતંકવાદીઓને બહાર કાઢવા માટે અમૃતસરમાં બે ભાગમાં ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. બંને કામગીરીમાં એસએજી અને એસઆરજીએ ભાગ લીધો અને કાર્ય પૂર્ણ કર્યું. ઓપરેશન બ્લેક થંડર-1માં કુલ 122 શંકાસ્પદોને પકડવામાં આવ્યા હતા અને તેના બીજા ભાગમાં હરમંદિર સાહિબ અને અકાલ તખ્તની પવિત્રતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી. જેમાં કુલ 192 આતંકવાદીઓએ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું.

    NSGનું ઓપરેશન ક્લાઉડબર્સ્ટ

    એક વર્ષ બાદ 1989માં એનએસજીએ પંજાબના તરન તારણમાં ઓપરેશન ક્લાઉડબર્સ્ટ હાથ ધર્યું હતું. આતંકવાદ વિરોધી કામગીરી બે મહિનામાં ફેલાયેલી બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવી હતી. સ્પેશિયલ એક્શન ગ્રૂપ, કમ્યુનિકેશન ગ્રૂપ, સપોર્ટ વેપન સ્ક્વોડ્રન અને ડોગ યુનિટ સાથે સ્પેશિયલ રેન્જર ગ્રૂપે આ કામ પૂર્ણ કર્યું હતું. આ ઓપરેશન માટે કુલ 29 અધિકારીઓ, 73 આસિસ્ટન્ટ કમાન્ડન્ટ્સ અને 509 કમાન્ડો/રેન્જર્સને પંજાબમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. એન.એસ.જી.ને બે જીવલેણ અને નવ બિન-જીવલેણ બુલેટ/સ્પ્લિન્ટ ઇજાઓ પહોંચી હતી અને 16 હાર્ડકોર આતંકવાદીઓનો સફાયો કર્યો હતો.

    NSGનું કાઉન્ટર-હાઇજેક ઓપરેશન

    1993માં ફરી એકવાર NSGએ પંજાબમાં ઓપરેશન કર્યું, પરંતુ આ વખતે અમૃતસરમાં. આ કાઉન્ટર-હાઇજેક ઓપરેશન 24 એપ્રિલ, 1993ના રોજ બ્લેક કેટ્સ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. કારણ કે ઇન્ડિયન એરલાઇન્સ ફ્લાઇટ આઇસી -427 ને હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના હથિયારોથી સજ્જ આતંકવાદીએ કબજે કરી હતી. 141 મુસાફરો અને ક્રૂ મેમ્બરો સાથેની આ ફ્લાઇટને પાકિસ્તાનના લાહોર લઈ જવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. માંડ બે મિનિટ સુધી ચાલેલા ઓપરેશનમાં એસએજીના 5 જવાનોની ટાસ્ક ફોર્સે આતંકવાદીને નિષ્ક્રિય કરવા માટે માત્ર બે જ ગોળીબાર કરીને આશ્ચર્યજનક ઓપરેશન સફળતાપૂર્વક પાર પાડ્યું હતું. તમામ બંધકોને ઈજા પહોંચાડ્યા વિના બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા.

    NSGનું અક્ષરધામ આતંકી હુમલોનું ઓપરેશ

    વર્ષ 2002માં ગુજરાતના ગાંધીનગરમાં સ્વામી નારાયણ ટ્રસ્ટના અક્ષરધામ મંદિર સંકુલમાં ઘૂસેલા બે આતંકીઓનો એનએસજી કમાન્ડોએ ખાતમો બોલાવ્યો હતો. આતંકીઓએ 30ને મારી નાંખ્યા હતા અને લગભગ 100 લોકોને ઇજા પહોંચી હતી. એન.એસ.જી. દ્વારા 24-25 સપ્ટેમ્બરની મધ્યરાત્રિએ આતંકવાદીઓનો સફાયો કરવા માટે ઓપરેશન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં છ અધિકારીઓ, 23 જુનિયર કમિશન્ડ ઓફિસર અને 72 કમાન્ડોએ ભાગ લીધો હતો. જવાનોએ નવ કલાકમાં ઓપરેશન પૂર્ણ કરી બંને આતંકીઓનો ખાત્મો બોલાવ્યો હતો.

    આ પણ વાંચો : પેરામિલિટરી વિશે જાણો| પાર્ટ 1 : બોર્ડર સિક્યોરિટી ફોર્સ, ભારતની સરહદોની અભેધ સુરક્ષા

    NSG  ઓપરેશન બ્લેક ટોર્નેડો

    એન.એસ.જી.ની સૌથી જાણીતી કવાયતોમાંની એક 2008માં ઓપરેશન બ્લેક ટોર્નેડો હતી. 26/11ના હુમલા દરમિયાન જ્યારે મુંબઈને સિરિયલ બ્લાસ્ટ કરીને આતંકવાદીઓ દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. રાષ્ટ્રીય કટોકટીનો અંત લાવવા માટે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડની આતંકવાદ વિરોધી ટાસ્ક ફોર્સની મદદ લેવામાં આવી હતી. આ ઓપરેશનમાં 610 ભારતીય નાગરિકો અને 110 વિદેશી નાગરિકોને બચાવનારા કમાન્ડોની બહાદુરીની વાત કરવામાં આવી છે અને લગભગ 60 કલાક સુધી ચાલેલા ભયંકર ઓપરેશનમાં આઠ હાર્ડકોર આતંકવાદીઓને ઠાર મારવામાં આવ્યા હતા. એન.એસ.જી. કમાન્ડો અને રાષ્ટ્ર માટે મૃત્યુ પામેલા અધિકારીઓને અન્ય વીરતા ચંદ્રકો ઉપરાંત અશોક ચક્ર (મરણોત્તર) થી પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

    NSG  ઓપરેશન ધંગુ સુરક્ષા

    એનએસજી દ્વારા બીજી એક મોટી કવાયત પઠાણકોટમાં હાથ ધરવામાં આવી હતી. જેનું નામ ઓપરેશન ધંગુ સુરક્ષા રાખવામાં આવ્યું હતું. ઉચ્ચ પ્રશિક્ષિત અને સશસ્ત્ર આતંકવાદીઓના એક જૂથે એરફોર્સ સ્ટેશન, પઠાણકોટ પર હુમલો કર્યો હતો. એનએસજીના આઇજી (Ops) સાથે એસએજી ઘટના સ્થળે પહોંચી હતી. સાઇટ અપડેટ લીધા બાદ, ટીમને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવામાં આવી હતી. થોડા કલાકો પછી સર્ચ ઓપરેશન અને નાશ કરવાની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. અંતે બાકી રહેલા આતંકવાદીઓના તટસ્થીકરણ અંગે પુષ્ટિ સાથે એક ઓપરેશન પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું અને આ વિસ્તારને સાફ કર્યા પછી બેઝને વાયુસેનાના કમાન્ડરને સોંપવામાં આવ્યો હતો.

    NSGનું મેચ દરમિયાન સુરક્ષા કવચ

    આ ઓપરેશન્સ ઉપરાંત એનએસજી સીડબ્લ્યુજી નવી દિલ્હી 2010 અને 2011માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે મોહાલી ખાતે રમાયેલી ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપની સેમિફાઇનલ મેચ દરમિયાન સુરક્ષા કવચ આપવામાં પણ સામેલ છે. આ પહેલીવાર હતું જ્યારે ત્રણ કેન્દ્રોની ટીમોને બોલાવવામાં આવી હતી.

    NSG કેટલું છે બજેટ?

    નેશનલ સિક્યોરિટી ગાર્ડનું નાણાકીય વર્ષ 2022-23 માટે 1,293 કરોડ રૂપિયાનું બજેટ છે. દળની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બજેટમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.

    NSGનીતાલીમ

    એનએસજીના કમાન્ડોને સૌથી અઘરી તાલીમ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. હકીકતમાં એનએસજીમાં ફરજ બજાવી ચૂકેલા અધિકારીઓનું કહેવું છે કે 100માંથી માત્ર 15-20 જવાન જ તમામ સેશન ક્લિયર કરી શકે છે. 14 મહિનાની ટ્રેનિંગમાં દરેક કમાન્ડોએ વિવિધ તત્વોમાં વહેંચાયેલી કડક શારીરિક તાલીમમાંથી પસાર થવું પડે છે. પ્રારંભિક મૂળભૂત તાલીમ ક્લિયર કર્યા પછી કમાન્ડો અદ્યતન તાલીમ તરફ આગળ વધે છે, જે નવ મહિનાની હોય છે. તાલીમ કમાન્ડોને આતંકવાદ વિરોધી, ઘરની દખલ, પાણીની અંદર કામગીરી વગેરેમાં નિષ્ણાંત બનાવે છે.

    એક વખત કમાન્ડો તમામ લેવલને પાર કરી લે પછી તે તેને વૈશ્વિક ઉચ્ચ-કુશળ દળો સાથે બીજી કવાયત કમ તાલીમ મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. શસ્ત્રોનું સંચાલન પણ તાલીમનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે, કારણ કે દળમાં કેટલાક શ્રેષ્ઠ અને નવીનતમ શસ્ત્રો છે. તાલીમમાં શસ્ત્ર વિનાની લડાઇ, ગુપ્ત માહિતી એકઠી કરવી, બોમ્બ-નિકાલની કુશળતા, શૂટિંગ કુશળતા વગેરેનો પણ સમાવેશ થાય છે. એન.એસ.જી. તાલીમનું બીજું મહત્વપૂર્ણ પાસું એ નાઇટ ઓપરેશન છે. કમાન્ડોએ અંધારા ઓરડામાં મર્યાદિત સમયમાં કમાન્ડ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવો પડશે.

    આ પણ વાંચો : Know Your Paramilitary | ઈન્ડો- તિબેટિયન બોર્ડર પોલીસ, 18,800 ફીટની ઊંચાઈ સુધી સુરક્ષા કરતા 'સાવજો'ની ફોર્સ

    NSG 2.0 બાદ હવે શું?

    એનએસજી લેટેસ્ટ એન્ટી-ડ્રોન ટેકનોલોજી ખરીદવા માટે તૈયારી કરી રહ્યું છે અને તે ટેકનોલોજીની હેઠળના હુમલાઓનો સામનો કરવા માટે તેના કમાન્ડોને તૈયાર કરશે. આગામી 10 વર્ષમાં આ દળમાં દેશના વિવિધ ભાગોમાં વધુ હબ હશે અને તેની તાકાતમાં વધારો થશે. એન.એસ.જી. પણ વધુ તકનીકી રીતે શિક્ષિત સૈનિકો સાથે તકનીકી રીતે આધુનિક દળમાં પોતાને સામેલ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જે નવીનતમ ઉપકરણોને સંભાળી શકે છે. ઉપરાંત આ દળ રાસાયણિક, જૈવિક, રેડિયોલોજિકલ, પરમાણુ અને ઉચ્ચ-ઉપજધરાવતા વિસ્ફોટકોનો સમાવેશ કરવા માટે આઇઇડીનો સામનો કરવા માટે તેની ક્ષમતાઓમાં વધારો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
    Published by:Jay Mishra
    First published:

    Tags: Jobs and Career, NSG, Sarkari Naukri, કેરિયર

    આગામી સમાચાર