શેર વેચવા પર એ જ દિવસે પૈસા કેમ નથી મળતા? Zerodha સ્થાપક નીતિન કામતે જણાવ્યું કારણ

બીએસઈ બિલ્ડિંગ (ફાઇલ તસવીર)

T+0 System: નીતિન કામતે (Nitin Kamath) જણાવ્યું કે, ઝીરોધાના કસ્ટમર કેરમાં સૌથી વધારે પૂછાનાર પ્રશ્નમાંનો સવાલ એ જ છે કે શેર વેચ્યાના બે દિવસ સુધી રોકાણકારો પૈસા કેમ નથી ઉપાડી શકતા?

  • Share this:
    મુંબઈ: ચીન બાદ ભારત દુનિયાનો બીજો એવો મોટો દેશ હશે જ્યાં શેરના સેટલમેન્ટ માટે T+1 સિસ્ટમ લાગૂ કરવામાં આવશે. હાલ શેરના સેટલમેન્ટ માટે T+2 સિસ્ટમ લાગૂ છે. 'T'નો અર્થ થાય છે ટ્રેડિંગનો દિવસ. સાદી ભાષામાં સમજીએ તો કોઈ વ્યક્તિ ટ્રેડિંગ કરે તેના બે દિવસ બાદ તેના ડીમેટ ખાતામાંથી (Demat Account) પૈસા કાઢી શકે છે. હવે 25મી ફેબ્રુઆરી 2020થી આ સમય એક દિવસ ઘટાડવામાં આવશે. જોકે, શરૂઆતમાં આ સિસ્ટમ માર્કેટ કેપની દ્રષ્ટિએ સૌથી નાની 100 કંપનીઓમાં લાગૂ કરવામાં આવશે. જે બાદમાં તબક્કાવાર આ સિસ્ટમ અન્ય કંપનીઓમાં પણ લાગૂ કરવામાં આવશે. એક રિપોર્ટ પ્રમાણે લાર્જ કેપ શેર્સ (Largecap shares)માં T+1 સિસ્ટમ લાગૂ કરતા એક વર્ષનો સમય લાગી શકે છે.

    બ્રોકરેજ ફર્મ ઝીરોધા (Zerodha)ના સ્થાપક નીતિન કામતે (Nitin Kamath) જણાવ્યું કે, ઝીરોધાના કસ્ટમર કેરમાં સૌથી વધારે પૂછાનાર પ્રશ્નમાંનો સવાલ એ જ છે કે શેર વેચ્યાના બે દિવસ સુધી રોકાણકારો પૈસા કેમ નથી ઉપાડી શકતા? કામતે એક બ્લોગ પોસ્ટમાં લખ્યું છે કે, "આશા રાખીએ છીએ કે શેર બજારમાં T+1 સિસ્ટમ લાગૂ થયા બાદ આ સવાલ ઓછી સાંભળવા મળશે."

    UPIમાં સેમ ડે સેટલમેન્ટ થાય તો શેર બજારમાં કેમ નહીં?

    અહીં સવાલ એ છે કે આખરે ભારતમાં T+0 સિસ્ટમ શા માટે લાગૂ નથી કરી શકાતી? એટલે કે શેર વેચવાના દિવસે જ કેમ પેમેન્ટ નથી મળી શકતું? યૂપીઆઈ ક્રાંતિ બાદ જોઈએ તો બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં દરરોજ 4 અબજથી વધારે ટ્રાન્ઝેક્શન થઈ રહ્યા છે અને તમામ ટ્રાન્ઝેક્શન એ જ દિવસે સેટલ પણ થઈ જાય છે.

    આ સવાલના જવાબમાં નીતિન કામત કહે છે કે, આપણે એવું સમજવું પડશે કે બેંક ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ફક્ત એક જ અસેટની લેવડ અને દેવડ થાય છે, અને તે પૈસા છે. જ્યારે સ્ટૉક માર્કેટમાં ટ્રાન્ઝેક્શન દરમિયાન બે વસ્તુની લેવડ-દેવડ થાય છે, જે પૈસા અને શેર છે.

    આ પણ વાંચો: ધમાકેદાર લિસ્ટિંગ બાદ નાયકાના શેરમાં કડાકો, રોકાણકારોએ હવે શું કરવું? ભાવ ઘટીને ક્યાં સુધી પહોંચી શકે?

    ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગને પગલે મુશ્કેલી

    કામતે કહ્યું કે, "હાલ સ્ટૉક પણ ડિજિટલ રૂપમાં હાજર છે. તેને તાત્કાલિક એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. પરંતુ ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગને પગલે તેને તાત્કાલિક ટ્રાન્સફર ન કરી શકાય. સ્ટૉક માર્કેટમાં મોટાભાગનું ટ્રેડિંગ ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડર્સ તરફથી પણ કરવામાં આવે છે, જે સ્ટૉકની ડિલીવરી આપ્યા કે લીધા વગર ખરીદી અને વેચાણ કરે છે. એવામાં જો તમે એક્સેન્જ પર કોઈ ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડર પાસેથી શેરની ખરીદી કરો છો તો એવું શક્ય છે કે તેની પાસે પોતાના ડીમેટ ખાતામાં તાત્કાલિક ટ્રાન્સફર કરવા માટે એક પણ શેર ન હોય."

    આ પણ વાંચો: IPOને નબળો પ્રતિસાદ મળતા Paytmના ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમમાં ઘટાડો- જાણો લેટેસ્ટ GMP

    આ કારણે T+0 સિસ્ટમ લાગૂ કરવી મુશ્કેલ

    કામતે કહ્યુ કે સામાન્ય રીતે ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડર દિવસનું કામકાજ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી પોતાની પોઝિશન ક્લીયર કરી દેતા હોય છે. અંતમા સ્ટૉકની ડિલીવરી કરવાની જવાબદારી એમની હોય છે, જેમની પાસે શેર હોય છે.

    આ પણ વાંચો: પોસ્ટ ઓફિસ કે સ્ટેટ બેંક ઑફ ઇન્ડિયા: FD પર ક્યાં મળશે વધારે વ્યાજ?

    કામતે જણાવ્યું કે, "દિવસનું કામકાજ ખતમ થતાની સાથે જ બાય અને સેલ સાથે જોડાયેલી તમામ પોઝિશન ક્લીયર થઈ જાય છે. બ્રેકર્સ ત્યારબાદ ટ્રાન્ઝેક્શન સેટલ કરવા માટે સ્ટૉક અને પૈસાને ક્લીયરિંગ કૉર્પોરેશન પાસે ટ્રાન્સફર કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં લાગતા સમયને પગલે તાત્કાલિક ટ્રાન્સફર કે T+0 સિસ્ટમ લાગૂ કરવી ખૂબ મુશ્કેલ છે."
    Published by:Vinod Zankhaliya
    First published: